Халық кеңесі

Қазақстан халық кеңесі: Жалпыхалықтық диалогтың жаңа платформасы

Тұжырымдама мен құрылу тарихы Қазақстан халық кеңесі (ҚХК) — Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен құрылған, Қазақстан халқының мүддесін білдіретін елдің жоғары консультативтік органы.

2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайдың V отырысында Қазақстанға қоғамның дамуына қатысты барлық мәселелер бойынша жалпыхалықтық диалог өткізу үшін жаңа ауқымды платформа қажет екенін мәлімдеді. Мемлекет басшысы Қазақстан халқы ассамблеясы мен Ұлттық құрылтайды өзінің тарихи миссиясын сәтті орындады деп бағалап, олардың негізінде жаңа институт — Қазақстан халық кеңесін құруды ұсынды.

Құқықтық мәртебесі Кеңестің мемлекеттік басқару жүйесіндегі орны ерекше. 2026 жылғы жаңа Конституция жобасында Қазақстан халық кеңесіне жеке VI бөлім арналған. Бұл құжат 2026 жылғы конституциялық референдумда халықтың қолдауына ие болып, Конституция 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін Кеңес ресми түрде өз жұмысына кірісті.

Құру тәртібі мен құрамы Қазақстан халық кеңесі қоғамның барлық сегментін тең қамту мақсатында 126 адамнан құралады:

42 мүше — этномәдени бірлестіктерден;
42 мүше — ірі қоғамдық бірлестіктерден;
42 мүше — мәслихаттар мен аймақтық қоғамдық кеңестерден.

Кеңестің барлық мүшесін Президент тағайындайды. Алайда, демократиялық принциптерді сақтау мақсатында Кеңес төрағасын мүшелердің өздері сайлайды. Төрағаның ротациялық негізде тағайындалатын екі орынбасары және арнайы хатшылық меңгерушісі қызмет етеді. Кеңес төрағасы Құрылтайдың кез келген отырысына қатысуға және сөз сөйлеуге құқылы.

Негізгі қызметтері мен өкілеттіктері Қазақстан халық кеңесі келесі маңызды міндеттерді атқарады:

Стратегиялық ұсыныстар: Мемлекеттің ішкі саясаты, қоғамдық келісім, жалпыұлттық бірлік пен құндылықтарды ілгерілету жөнінде ұсынымдар әзірлейді.
Заң шығару бастамасы: Құрылтайға (Парламентке) тікелей заң жобаларын енгізеді.
Референдум бастамасы: Жалпыхалықтық референдум тағайындау туралы бастама көтереді.
Құқықтық өкілеттік: Конституциялық заңға сәйкес мемлекеттік маңызы бар өзге де міндеттерді жүзеге асырады.