Қазақстан Халық Кеңесі деген не және немен айналысады?

Қазақстан Халық Кеңесі – Қазақстан халқының мүддесін білдіретін жоғары конституциялық консультативтік орган. Оның құқықтық мәртебесі Қазақстан Республикасының Конституциясында және «Қазақстан Халық Кеңесі туралы» Конституциялық заңда бекітілген.

Қарапайым тілмен айтқанда, Халық Кеңесі – қоғам өкілдері мемлекеттік саясатқа қатысты мәселелерді талқылап, ұсыныс жасайтын, заң жобаларын ұсына алатын жалпыұлттық диалог алаңы.

Халық Кеңесінің негізгі мақсаты қандай?

Кеңестің негізгі мақсаты – мемлекеттік саясатты қалыптастыру мен іске асыруға консультативтік тұрғыдан қатысу арқылы халықтың мемлекеттік басқару саласындағы мүддесін білдіру.

Конституциялық заң бойынша Кеңестің негізгі міндеттері:

• мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттары бойынша жалпыұлттық диалог ұйымдастыру;
• қоғамдық келісімді, жалпыұлттық бірлік пен ынтымақты нығайту;
• жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету;
• мемлекеттік саясатқа қатысты ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу.

Халық Кеңесінің қандай өкілеттіктері бар?

Қазақстан Халық Кеңесі тек кеңес беретін пікірталас алаңы емес. Оған Конституциямен бірқатар нақты өкілеттік берілген.

1. Заң жобаларын ұсына алады

Халық Кеңесі Құрылтайға заң жобаларын енгізуге құқылы. Қазақстан Конституциясы бойынша заң шығару бастамасы Президентке, Құрылтай депутаттарына, Үкіметке және Қазақстан Халық Кеңесіне тиесілі.

Заң жобасын Құрылтайға енгізу үшін ол алдымен Кеңестің комитеттері, комиссиялары немесе жұмыс топтарында қаралады, кейін Сессияда дауысқа салынады.

2. Референдум өткізу туралы бастама көтере алады

Кеңес жалпыхалықтық референдум тағайындау туралы Президентке бастама ұсына алады.

Мұндай бастаманы көтеру мәселесін Кеңес мүшелерінің кемінде үштен екісі қолдауы керек, ал соңғы шешім Сессияда қабылданады.

3. Ішкі саясат бойынша ұсыныс береді

Кеңес қоғамдық-саяси өмір, қоғамдық келісім, ұлттық бірлік және жалпыұлттық құндылықтар мәселелері бойынша ұсыныстар әзірлейді.

Мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғаларға бағытталған Кеңес ұсынымдары міндетті түрде қаралуға тиіс. Бұл олардың автоматты түрде орындалуы керек дегенді білдірмейді, бірақ мемлекеттік орган ұсынысты қараусыз қалдыра алмайды.

4. Қоғам мен мемлекеттік органдар арасындағы диалогқа қатысады

Кеңес мемлекеттік органдармен, қоғамдық ұйымдармен, сарапшылармен, кәсіподақтармен және азаматтармен өзара іс-қимыл жасай алады.

Қоғамдық маңызы бар мәселелерді талқылауға ғалымдар, сарапшылар, қоғамдық бірлестіктер және жекелеген азаматтар тартылуы мүмкін.

Халық Кеңесі Парламент пе?

Жоқ.

Қазақстанның заң шығарушы органы – Құрылтай. Ал Халық Кеңесі – жоғары консультативтік орган.

Дегенмен оның Құрылтайға заң жобаларын енгізу құқығы бар. Яғни Кеңес заң шығару процесіне бастамашы ретінде қатыса алады, бірақ заңды өзі қабылдамайды.

Кеңес қалай жұмыс істейді?

Қазақстан Халық Кеңесінің негізгі құрылымдары:

• Сессия;
• Төралқа;
• тұрақты және уақытша комитеттер;
• салалық комиссиялар;
• жұмыс топтары;
• Хатшылық.

Кеңестің ең жоғары органы – Сессия.

Кезекті Сессия қажеттілігіне қарай, бірақ жылына кемінде бір рет өткізіледі. Сессиялар аралығындағы жұмысты Төралқа жүргізеді.

Кеңес мүшелері жалақы ала ма?

Конституциялық заңда Кеңес мүшелерінің өз қызметін қоғамдық негізде жүзеге асыратыны көрсетілген. Яғни Кеңеске мүшелік жеке мемлекеттік лауазым ретінде жалақы төленетін қызмет болып саналмайды.

Сонымен бірге Қазақстан Халық Кеңесінің жалпы қызметі республикалық бюджет есебінен қаржыландырылады.

Қазақстан халқы Ассамблеясымен қандай байланысы бар?

Қазақстан Халық Кеңесі құрылған кезде Қазақстан халқы Ассамблеясына тиесілі болған бірқатар функция жаңа органға берілді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Халық Кеңесін құру туралы бастама көтерген кезде жаңа құрылымның мәслихаттар, қоғамдық кеңестер, сарапшылық орта және азаматтық қоғам өкілдерін біріктіретінін айтқан.

«Қазақстан Халық Кеңесі туралы» Конституциялық заң 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін «Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы» заңның күші жойылды.

Қысқаша

Қазақстан Халық Кеңесі:

126 мүшеден тұрады;
қоғамның түрлі топтарының өкілдерін біріктіреді;
ішкі саясат жөнінде ұсыныстар әзірлейді;
Құрылтайға заң жобаларын енгізе алады;
референдум өткізу туралы бастама көтере алады;
қоғам мен мемлекеттік органдар арасындағы диалогқа қатысады.

Кеңестің алғашқы құрамы 2026 жылғы 22 қыркүйекте бекітілді.