Мұғалімді тек 5 қазанда еске алмау керек: Халық Кеңесіндегі ұстаздар не айтуы тиіс?
Бүгін, 5 қазанда елімізде Ұстаздар күні аталып өтеді. Кәсіби мереке Дүниежүзілік мұғалімдер күнімен сәйкес тойланады. Бұл дата 1994 жылы ЮНЕСКО бастамасымен белгіленген. Қазақстанда 5 қазан Ұстаздар күні ретінде 2023 жылдан бері ресми түрде аталып келеді. Осыған орай Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ұстаздар қауымын құттықтады. Ал Қазақстан Халық Кеңесінің құрамында да мектеп мұғалімдері, колледж бен жоғары оқу орындарының оқытушылары, білім саласының өкілдері бар, деп хабарлайды halyq-kenesi.kz.
Ұстаз туралы мереке күні көп жақсы сөз айтылады. Гүл беріледі, алғыс айтылады, сахнадан жылы лебіз естіледі. Мұның бәрі керек. Бірақ ұстазға деген шынайы құрмет бір күндік ықыласпен өлшенбесе керек.
Мұғалім – күн сайын қоғамның ертеңімен бетпе-бет отыратын адам.
Ол баланың сабақ үлгерімін ғана көрмейді. Үйіндегі жағдайын да сезеді. Көңіліндегі өзгерісті де байқайды. Ауылдағы тіршіліктің жүдеу тартқанын да, қала мектебіндегі сыныптың шамадан тыс толғанын да біледі. Кейде қоғамда басталған үлкен өзгерістің алғашқы белгісі министрліктің есебінен емес, мектептегі бір баланың мінезінен көрінеді.
Сондықтан мұғалімнің сөзін тек білім саласының ішкі әңгімесі деп қабылдау дұрыс емес.
Ұстаздың айтқаны – қоғамның айтқаны.
Халық Кеңесіндегі ұстаздар кімдер?
2026 жылғы 22 қыркүйекте Президент Жарлығымен Қазақстан Халық Кеңесінің 126 мүшеден тұратын құрамы бекітілді. Оның ішінде білім мен ғылым саласының өкілдері де бар.
Солардың бірі – Лилия Стадникова. Ол Павлодар облысындағы Дарынды балаларға арналған №8 мектеп-лицейде мұғалім болып еңбек етеді, «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы» атағына ие.
Халық Кеңесінің құрамында колледж бен жоғары оқу орындарында еңбек ететін мамандар да бар. Олардың қатарында Алёна Малькова-Солопова – Ақмола облысындағы Құрылыс-технологиялық колледжінің оқытушысы, Борис Поломарчук – Торайғыров университетінің оқытушысы бар.
Жоғары білім мен ғылым саласынан Белла Газдиева – Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің профессоры, Бағдат Рахметулина – осы университеттің қауымдастырылған профессоры, Исидор Борчашвили – Астана халықаралық университеті Жоғары құқық мектебінің профессоры ретінде Кеңес құрамында отыр.
Бұл тізімнің өзі бір нәрсені аңғартады: білім саласы Халық Кеңесіне сырттан қарап отырған жоқ. Оның өз өкілдері бар.
Бірақ мәселе тізімде аты-жөні тұрғанында емес.
Мәселе – сол адамдардың мектептің, мұғалімнің, баланың шын сөзін үлкен мінберге жеткізе алуында.
Мұғалімнің Кеңесте болуы не үшін маңызды?
Мұғалімнің Халық Кеңесінде отыруы формалды өкілдік болып қалмауы керек. Себебі мектепте жиналған мәселе аз емес. Ауылдағы мұғалімнің жағдайы қандай? Жас маман неге мектепке барғысы келмейді немесе барған соң ұзақ тұрақтамайды? Мұғалімнің қағазбастылығы расымен азайды ма? Инклюзивті білім беруге мектептер дайын ба? Баланың жан дүниесіне кім жауап береді? Жасанды интеллект оқушының ойлауын жеңілдетіп жатыр ма, әлде жалқаулыққа үйретіп жатыр ма? Қазақ мектебінің сапасы қандай? Шағын жинақты мектептердің тағдыры не болады?
Мұның бәрі кабинетте туған сауал емес. Мұның бәрі – мұғалім күн сайын көріп жүрген өмір. Сондықтан Халық Кеңесіндегі ұстаздардың сөзі де жалпылама баяндамаға емес, осы тірі мәселелерге құрылса, оның салмағы артады. Ұстазға мерекеде гүл беру оңай. Ал оның айтқанын тыңдау – қиынырақ. Одан да қиыны – тыңдап қана қоймай, шешімге айналдыру.
Ұстаз мәртебесі сөзбен емес, қатынаспен өлшенеді
Соңғы жылдары Қазақстанда мұғалім мәртебесін көтеруге бағытталған бірқатар қадам жасалды. «Педагог мәртебесі туралы» заң қабылданды. Ұстаздарды өзіне тән емес жұмыстарға тартуға шектеу қойылды. «Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы» атағы енгізілді. 5 қазан ресми кәсіби мерекеге айналды. Бұлар – маңызды қадамдар. Бірақ мұғалім мәртебесі тек заңнан тұрмайды. Ол ата-ананың мұғаліммен қалай сөйлесетінінен де көрінеді. Мектеп әкімшілігінің ұстазға қалай қарайтынынан да білінеді. Қоғам педагогтің пікірін қаншалықты салмақты қабылдайтынынан да байқалады. Мұғалім оқулықтағы қатені айтса – оны шағымқой деп қабылдамау керек. Ауыл мектебінің жағдайын айтса – «тағы мәселе көтерді» деп ысырып қоймау керек. Бала тәрбиесіндегі қауіпті құбылыс туралы айтса – сол сөзді еститін құлақ болуы керек. Өйткені мұғалім теориямен емес, күнделікті өмірмен жұмыс істейді. Оның алдында отырған әр баланың артында бір отбасының тағдыры тұр.
Халық Кеңесіндегі мұғалім – тек білім саласының өкілі емес
Мұғалімнің қоғамдағы орны кейде тым тар түсіндіріледі. Оны тек сабақ беретін адам ретінде қабылдап кетеміз.
Ал шын мәнінде, мұғалім ауылдың да, қаланың да әлеуметтік ахуалын жақсы білетін мамандардың бірі. Ол қай отбасының қиналып жүргенін сезеді. Қай баланың тұйықталып қалғанын байқайды. Қай ата-ананың жұмысы жоқ екенін де, қай ауылдан адамдар көшіп бара жатқанын да көреді. Сондықтан Халық Кеңесіндегі ұстаз тек білім саласының ғана сөзін сөйлемеуі керек. Ол баланың сөзін айтуы керек. Ата-ананың алаңын жеткізуі керек. Ауылдағы үнсіз қалған мәселені көтеруі керек. Себебі мектеп – қоғамның сыртында тұрған бөлек әлем емес. Мектептің ішінде бүкіл қоғам отыр.
Ұстаздың үні естілсе
Бүгін ұстаздарға алғыс айтылады. Ертең мектеп қайтадан күнделікті тіршілігіне түседі. Қоңырау соғылады. Сабақ басталады. Мұғалім тағы да отыз баланың алдына шығады. Мереке өтеді. Ал мәселе қалады. Сондықтан Ұстаздар күнінің мәні тек құттықтауда емес. Бұл күн бізге бір қарапайым сауалды еске салуы тиіс: біз мұғалімді шынымен естіп жүрміз бе? Халық Кеңесінде ұстаздардың болуы – жақсы нышан. Бірақ ендігі өлшем – олардың саны емес, сөзі. Айтылған сөздің салмағы. Көтерілген мәселенің тағдыры. Ұстаздың үні үлкен мінберге жетсе, онда мектептің де үні жетеді. Ал мектептің үні естілген жерде – елдің ертеңі туралы әңгіме шынайы басталады.
