15 млрд доллардан кейін не өзгеруі керек? Поломарчук Бельгия сапарының нақты өлшемін атады
Қазақстан мен Бельгия арасындағы қарым-қатынаста ақша аз айтылған жоқ: 2005 жылдан бері Қазақстан экономикасына құйылған бельгиялық инвестиция көлемі 15 млрд доллардан асқан. Ендігі мәселе – инвестицияның көлемі емес, оның ел ішінде не қалдыратыны. Жаңа өндіріс ашыла ма? Технология келе ме? Жұмыс орны құрыла ма? Қазақстан шикізат жеткізуші күйінде қала ма, әлде терең өңдеу мен жоғары технологияға өте ме?
Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі, саясаттанушы Борис Поломарчук Бельгиялықтар Королі Филипптің Қазақстанға мемлекеттік сапарын бағалай келе, дипломатиялық келісімдердің нақты экономикалық нәтижемен өлшенуі керектігіне назар аударды, деп Halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі хабарлайды Zakon.kz-ке сілтеме жасап.
Жаңалық: дипломатия өндіріс пен технологияға ұласуы керек
Король Филипп пен Патшайым Матильда 11–14 қазан күндері Қазақстанда мемлекеттік сапармен болды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев пен Король Филипп келіссөздер өткізіп, екі мемлекет арасындағы ынтымақтастықтың жаңа бағыттарын айқындаған бірлескен мәлімдеме қабылдады.
Құжатта аса маңызды минералдар, мұнай-химия, өнеркәсіп пен машина жасау, көлік және логистика, жаңартылатын энергетика салаларындағы ынтымақтастықты кеңейту қажеттігі атап көрсетілген. Қазақстан–Бельгия Іскерлік кеңесінің рөлін күшейту, ғылым мен білім саласындағы байланысты тереңдету де күн тәртібіне енді.
Борис Поломарчуктың бағалауынша, бұл сапарды екі мемлекеттің дипломатиялық қатынасымен ғана шектеу дұрыс емес. Бельгия Еуропаның саяси әрі экономикалық орталықтарының бірі болғандықтан, Астана мен Брюссель арасындағы байланыстың кеңеюі Қазақстанның тұтас Еуропамен экономикалық және технологиялық ықпалдастығына әсер етуі мүмкін.
Бірақ Поломарчук негізгі өлшемді инвестиция сомасынан емес, оның сапасынан іздейді.
Қазақстан үшін шетелдік капиталдың келуі жеткіліксіз. Ол жаңа технология әкеліп, өндіріс ашып, экспортты ұлғайтып, жұмыс орындарын құрып, қазақстандық мамандардың біліктілігін арттыруға тиіс деген ұстаным айтылады.
Бұл – маңызды айырмашылық.
Өйткені 15 млрд доллар инвестицияның өзі жақсы көрсеткіш болғанымен, ел экономикасының құрылымын өзгерпесе, оның ұзақмерзімді әсері шектеулі болып қалуы мүмкін.
Кеше ғылым мен инновацияны атады, бүгін халықаралық мүмкіндікті көрсетті
Поломарчуктың бұл пікірі оның Қазақстан Халық Кеңесіндегі жұмыс бағытымен де сәйкес келеді.
Бұған дейін Halyq-kenesi.kz жариялаған «126 мүше, үш квота, бір сарын: Поломарчук Халық Кеңесінің нақты міндеттерін атады» материалында Кеңес мүшесі ғылымды, білім беруді және инновацияны өзінің негізгі жұмыс бағыттарының бірі ретінде көрсеткен болатын.
Енді сол мәселе халықаралық ынтымақтастықпен түйісіп отыр.
Бельгиямен байланыс тек шикізат сату немесе инвестиция тартумен шектелмей, ғылыми зерттеу, жаңа технология, маман даярлау және бірлескен өндіріс деңгейіне көтерілсе, Поломарчук айтқан басымдықтардың нақты мазмұны пайда болады.
Яғни Кеңес мүшесінің халықаралық оқиғаға берген бағасы жай сыртқы саясатқа пікір білдіру емес. Оның өзі белгілеген ғылым, білім және инновация бағытына қатысты мүмкіндік ретінде де қарауға болады.
Түсіндіру: Бельгия Қазақстанға не үшін маңызды?
Бельгияның маңызы тек экономикасының көлемімен өлшенбейді.
Брюссельде Еуропалық одақтың негізгі институттары орналасқан. Сондықтан Қазақстанның Бельгиямен қарым-қатынасы Еуропаның басқа саяси және іскерлік орталарымен байланысын кеңейтуге қосымша мүмкіндік береді.
Сонымен бірге Қазақстан мен Бельгия экономикасының өзара толықтыратын тұстары бар.
Қазақстанда табиғи ресурстар бар.
Еуропада технология мен капитал бар.
Бірақ осы қарапайым формуланың өзі Қазақстан үшін автоматты түрде тиімді нәтиже береді деген сөз емес.
Егер аса маңызды минералдар Қазақстаннан шикізат күйінде шығарылып, негізгі қосылған құн Еуропада қалыптасса – бұрынғы экономикалық модель айтарлықтай өзгермейді.
Ал егер шикізатты терең өңдеу, дайын өнім шығару, жаңа өндіріс пен технологиялық желілер Қазақстанда құрылса – ынтымақтастықтың сапасы мүлде өзгереді.
Поломарчук та осыған жақын өлшем ұсынады: инвестицияның практикалық қайтарымы технология, өндіріс, экспорт, жұмыс орны және адам капиталы арқылы көрінуі керек.
Халық Кеңесі мүшелерінің халықаралық күн тәртібіндегі рөлі қандай?
Бұл жерде тағы бір мәселе пайда болады.
Қазақстан Халық Кеңесі – ел ішіндегі қоғамдық мәселелерді талқылайтын құрылым ғана емес. Оның мүшелері біртіндеп халықаралық алаңдарда да қоғамдық-саяси позиция білдіре бастады.
Halyq-kenesi.kz бұған дейін «Халық Кеңесі халықаралық мінберде айтылды. Енді сөз нақты іске айнала ма?» материалында жаңа конституциялық институттың халықаралық деңгейде таныстырыла бастағанына назар аударған.
Бұл бағыттың өзі пайдалы.
Бірақ бір шарт бар: халықаралық мәлімдеме ішкі нәтижемен байланысуы керек.
Мәселен, егер Кеңес мүшесі Қазақстанға технология тарту қажеттігін айтса, кейін сол технологиялық ынтымақтастықтың нәтижесі қандай болғанын сұрауға да негіз бар.
Осы тұста Халық Кеңесінің мүмкіндігі тек пікір айтумен шектелмейді. Кеңес қоғамдық маңызы бар мәселені мемлекеттік органдарға жеткізе алады, ал қажет болған жағдайда заңнамалық бастама деңгейіне дейін көтеруге мүмкіндігі бар. Бұл тетік туралы Halyq-kenesi.kz «Халық Кеңесі заң ұсына алады. Бірақ ол кімнің заңын ұсынады?» атты сараптамасында егжей-тегжейлі жазған болатын.
Бақылау: 15 млрд доллар – есептің соңы емес, басы
Енді осы сапардан кейін бірнеше көрсеткішті бақылау маңызды.
Біріншісі – қандай нақты инвестициялық жобалар басталады?
Екіншісі – Қазақстан аумағында жаңа өндірістер ашыла ма?
Үшіншісі – аса маңызды минералдарды терең өңдейтін кәсіпорындар пайда бола ма?
Төртіншісі – бельгиялық технология Қазақстанға нақты келе ме?
Бесіншісі – университеттер мен ғылыми орталықтар арасындағы уағдаластық нақты бағдарламалар мен зерттеулерге айнала ма?
Алтыншысы – қанша жаңа жұмыс орны құрылады және оның қаншасы жоғары білікті мамандарға арналған болады?
Міне, мемлекеттік сапардың шынайы нәтижесі осы көрсеткіштерден көрінеді.
Өйткені келісімге қол қою – нәтиже емес.
Ол тек процестің басы.
Халық Кеңесінің өзі үшін де осы принцип маңызды. Ұсыныс айтылды ма – кейін оның орындалуы сұралуы керек. Halyq-kenesi.kz бұған дейін «Министр “жоқ” дей алады. Бірақ Халық Кеңесін елемей өте ала ма?» деген сараптамасында мемлекеттік органға түскен ұсыныстың кейінгі тағдыры мәселесін көтерген.
Ал соңғы оқиғалар Кеңес көтерген мәселелердің ең жоғары саяси деңгейде де бақылауға алына бастағанын көрсетеді. Вице-Президент Ерлан Қариннің Мемлекет басшысына берген есебіне қатысты «Халық Кеңесінде айтылған міндеттер Президент бақылауында: Қарин Тоқаевқа есеп берді» материалында да редакция дәл осы – айтылған міндеттің кейін не болғанын бақылау мәселесіне назар аударған.
Қорытынды
Бельгия Королінің Қазақстанға сапары дипломатиялық тұрғыдан маңызды оқиға болды. Бірақ оның тарихи немесе саяси мәртебесі уақыт өте екінші орынға түседі.
Негізгі сұрақ қалады:
Қазақстан бұл сапардан не алды?
Егер келісімдер жаңа өндіріс, технология, білім, ғылыми жоба және жұмыс орнына айналса – мемлекеттік сапар нақты экономикалық нәтижеге жетті деуге болады.
Егер бірнеше жылдан кейін тек инвестиция көлемі мен қол қойылған құжаттар саны ғана қайталанып айтылатын болса – мәселе басқа.
Сондықтан Борис Поломарчук көтерген өлшем орынды: енді Қазақстанға капиталдың қанша келгенінен бұрын, сол капиталдың ел ішінде не қалдырғанын есептейтін кезең керек.
Ал Halyq-kenesi.kz бұл мәселені бақылауда ұстайды.
Келісім жасалды.
Ендігі жаңалық – оның орындалуы болуы тиіс.
