Мазмұнға өту
Жаңалықтар

Екібастұздағы арандатушылық: ҰҚК тергеуді бастады. Ал Халық Кеңесі не дейді?

2 148 рет оқылды7 минут оқу

Қазақстанның аумақтық тұтастығына қатысты арандатушылық сипаттағы мәлімдеме жасаған әйелдің ұсталуымен қоғамдық мәселе толық шешіле ме? Екібастұзда тараған бейнежазба ел ішіндегі қоғамдық келісім, ақпараттық қауіпсіздік және жауапкершілік туралы маңызды сауалдар туғызды. Ұлттық қауіпсіздік комитеті тергеуді бастады. Енді қоғамның бірлігі мен ынтымағын нығайтуды негізгі міндеттерінің бірі ретінде белгілеген Қазақстан Халық Кеңесінің ұстанымы да назар аудартады. Өйткені мұндай жағдайда құқық қорғау органдарының әрекетімен қатар қоғамдық институттардың байыпты сөзі де маңызды, деп хабарлайды halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі.

Бір бейнежазба – бірнеше маңызды мәселе

28 қазанда әлеуметтік желілерде өзін Екібастұз тұрғыны ретінде таныстырған әйелдің Ресей президенті Владимир Путинге үндеу жасаған бейнежазбасы тарады.

Онда Қазақстанға Ресей әскерін кіргізуге шақыратын, қазақ халқының намысына тиетін және еліміздің аумақтық тұтастығына қатысты мәлімдемелер айтылған.

Бұл сөздер қоғамда қызу талқыланды.

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің хабарламасына сүйенген БАҚ мәліметінше, 28 қазанда прокуратураның үйлестіруімен Павлодар қаласында жергілікті тұрғын ұсталып, сотқа дейінгі тергеп-тексеру басталған.

Тергеудің нақты құқықтық саралануы мен өзге мән-жайлары жарияланған жоқ.

Сондықтан бейнежазбадағы әрекетке түпкілікті құқықтық баға беру – тергеу органдары мен соттың құзыреті. Күдіктіге қатысты соттың заңды күшіне енген айыптау үкімі болмаса, оны қылмыс жасаған адам ретінде көрсетуге болмайды.

Алайда құқықтық анықтықты күту қоғамдағы мәселені талқылауға кедергі емес.

Бұл оқиға мемлекет егемендігіне қатысты арандатушылық сипаттағы ақпаратқа қоғам қалай жауап беруі керек деген сауалды алға шығарды.

Арандатушылықтың мақсаты не? Оның салдары қандай болуы мүмкін?

Әлеуметтік желідегі кез келген мәлімдемені алдын ала ұйымдастырылған әрекет деп тануға негіз жоқ.

Екібастұздағы бейнежазбаның қандай жағдайда түсірілгені, өзге адамдардың ықпалы болған-болмағаны және авторының нақты ниеті тергеу барысында анықталуға тиіс.

Дегенмен мұндай мазмұндағы ақпараттың қоғамдық салдарын талдауға болады.

Біріншіден, ол азаматтардың ұлттық сезіміне тиіп, қоғамда өзара сенімсіздік туғызуы мүмкін.

Екіншіден, жекелеген адамның мәлімдемесі тұтас бір этностың ұстанымы ретінде қате қабылдану қаупін күшейтеді.

Үшіншіден, арандатушылық сипаттағы бейнежазбаны қайта-қайта тарату оның аудиториясын кеңейтіп, авторы көздеген-көздемегеніне қарамастан, қоғамдық шиеленісті ұлғайтуы ықтимал.

Осы тұрғыдан алғанда, мемлекеттің міндеті – ықтимал құқық бұзушылыққа заң шеңберінде жауап беру болса, қоғамдық институттардың міндеті – азаматтар арасындағы сенім мен диалогты сақтау.

Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Ермұрат Бапи бұған дейін сайлау үдерісіне сырттан заңсыз ықпал ету мәселесін халықаралық деңгейде көтерген.

Бұл екі оқиғаның арасында дәлелденген байланыс жоқ. Дегенмен екеуі де ақпараттық ықпал мен қоғамдық тұрақтылық мәселелерін байыпты зерделеудің қажеттігін көрсетеді.

Халық Кеңесі неге бұл мәселеге пікір білдірмейді?

Екібастұздағы жағдайға байланысты туындайтын маңызды қоғамдық сұрақтың бірі – Қазақстан Халық Кеңесінің ұстанымы қандай?

29 қазандағы ашық жарияланымдарды қарау барысында редакция дәл осы оқиғаға байланысты Халық Кеңесінің арнайы ресми мәлімдемесін анықтай алмады. Бұл Кеңестің ешбір өкілі жеке пікір білдірмеді немесе мәселе мүлде қарастырылмады деген түпкілікті қорытынды емес.

Алайда қоғамдық келісімге қатысты осындай жағдайда Кеңестен нақты түсіндіру мен байыпты ұстаным күтуге негіз бар.

2026 жылғы 5 маусымда қабылданған «Қазақстан Халық Кеңесі туралы» Конституциялық заңға сәйкес, бұл органның міндеттеріне жалпыұлттық диалогты ұйымдастыру, қоғамдық келісімді, бірлік пен ынтымақты нығайту кіреді.

Кеңес құқық қорғау органы емес. Тергеуге араласа алмайды және соттың орнына шешім шығармайды.

Бірақ этносаралық қатынас, қоғамдық сенім және ұлттық бірегейлік мәселелері – оның тікелей қызмет бағыттарының бірі.

Осы орайда редакциямыз бұған дейін Қоғамдық келісім және жалпыұлттық бірлік комитетінің салалық комиссиялары құрылғанын хабарлаған еді.

Комитеттің жетекшісі – Марат Әзілханов. Жалпыұлттық бірлік мәселелері жөніндегі салалық комиссияға Наринэ Микаелян, ал Құқықтық мәдениет және медиация мәселелері жөніндегі комиссияға Мәди Мырзағараев жетекшілік етеді.

Ендеше осы құрылымдар Екібастұзда болған оқиғаның қоғамдық салдарын талқылауды қажет деп санай ма?

Кеңес мүшелері мұндай жағдайда этносаралық сенімді сақтаудың қандай жолдарын ұсына алады?

Ұлттық бірлік мәселесі тек мерекелік жиындарда ғана көтерілетін тақырып па, әлде қоғамдық шиеленіс қаупі туындаған сәтте де нақты жұмыстың өзегіне айналуға тиіс пе?

Бұл – біреуді кінәлау емес, қоғамдық институттың өзіне заңмен белгіленген міндеттерді қалай жүзеге асырып отырғанын сұрау.

Бұған дейін Кеңес төрағасы Ерлан Қошановтың қатысуымен «Бірлік» қоғамдық тобының қызметі таныстырылған. Оның бағыттарының бірі – этномәдени бірлестіктерді қоғамдық диалогқа тарту.

Екібастұздағы жағдай дәл осындай диалогтың қандай кезде және қандай тәсілмен жүргізілетінін талқылауға негіз бола алады.

Халық Кеңесінің мүшесі Наринэ Микаелян да бұған дейін қоғамдық ұсыныстарды республикалық деңгейге жеткізу тетіктерін түсіндірген.

Ендігі сауал – бұл тетіктер қоғамдық алаңдаушылық пен этносаралық келісімге қатысты мәселелерді талқылауға қалай қолданылмақ?

Қоғамға тек оқиға өткеннен кейінгі түсініктеме емес, осындай жағдайлардың алдын алуға ықпал ететін жүйелі жұмыс қажет.

Президенттің ескертуі және қоғамдық институттардың жауапкершілігі

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Халық Кеңесінің бірінші сессиясында қоғамдық келісімді қорғау, ұлтаралық араздықты қоздыратын арандатушылықтарға қарсы заң шеңберінде әрекет ету және ұлттық бірлікті нығайту мәселелеріне арнайы тоқталған болатын.

Мемлекет басшысы Кеңес мүшелерін қоғамды толғандырған күрделі мәселелерді ашық талқылауға шақырды.

Бұл ұстанымның мәні – қоғамдық келісімді сақтау тек құқық қорғау органдарының міндеті емес, азаматтық қоғамның да ортақ жауапкершілігі.

Бұған дейін «Республика – халықтың ортақ ісі. Халық Кеңесі оны нақты шешімге айналдыра ала ма?» атты сараптамамызда жаңа институттың тиімділігі қоғаммен нақты байланысы арқылы көрінетіні туралы мәселе көтерілген.

Екібастұздағы оқиға осы сауалды тағы да өзекті етіп отыр.

Өйткені ұлттық бірлік туралы айту мен оған төнетін қатерлерді дер кезінде талқылау – екі бөлек жұмыс.

Өңірдегі мәдени саясат та сұрақ туғызды

Екібастұздағы жағдайға белгілі әнші Ербол Айтбаев та пікір білдірді.

Ол Павлодар облысы мен Екібастұз қаласы басшыларының мәдени іс-шараларды ұйымдастыруына қатысты сын айтып, шетелдік орындаушыларды шақыруға жұмсалған қаражаттың көлемін мәселе етіп көтерді.

Редакциямыз бұған дейін «Орыстың рухын асқақтатты»: Ербол Айтбаев Байханов пен Бейсекинді сынға алды атты материалда әншінің пікірін және концерттерді қаржыландыру жөніндегі қолда бар деректерді жариялаған болатын.

Алайда аталған мәдени шаралар мен күдіктінің бейнеүндеуі арасында тікелей себеп-салдар байланысы дәлелденбеген.

Шетелдік әртістердің өнер көрсетуі өздігінен заң бұзушылық болып саналмайды. Сондай-ақ концерттерге миллиардтаған теңге бюджет қаражаты жұмсалғаны жөніндегі пікірді растайтын нақты құжаттар редакцияның қолында жоқ.

Соған қарамастан мемлекеттік және демеушілік қаражаттың жұмсалу ашықтығы, өңірлік мәдени саясаттың басымдықтары туралы сұрақтардың қойылуы заңды.

Жергілікті әкімдіктер бұл мәселелер бойынша нақты қаржылық деректерді түсіндірсе, қоғамдық пікірталас болжамнан фактіге қарай ойысар еді.

Ұлттық бірлік – бір этностың екіншісіне қарсы тұруы емес

Екібастұздағы жағдайға байланысты басты қауіптің бірі – жекелеген адамның әрекетін этностық сипаттағы жалпылама айыптауға айналдыру.

Қазақстан азаматтарының құқықтары олардың этностық тегіне байланысты өзгермейді.

Еліміздің аумақтық тұтастығын қорғау – бір ұлттың екінші ұлтқа қарсы күресі емес, ортақ мемлекеттің конституциялық қағидаттарын қорғау.

Ұлттық бірліктің өлшемі де осы жерде көрінеді.

Заңды бұзды деген күдік әр адамның жеке әрекетіне қатысты қаралады. Ал азаматтардың бір-біріне деген құрметі және ортақ мемлекетке адалдығы этностық айырмашылықтан жоғары тұруға тиіс.

Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Бекзат Алтынбеков 29 қазанда жарияланған пікірінде құқықтық мәдениетті жазалаумен ғана емес, отбасындағы тәрбие және заңға саналы құрмет арқылы қалыптастыру қажеттігін көтерді.

Бұл ой Екібастұздағы жағдайға да қатысты маңызды қоғамдық мәселені аңғартады: азаматтың құқықтық мәдениеті тек жауапқа тартылған кезде емес, күнделікті өмірде қалыптасуы керек.

Редакция сауалы: Халық Кеңесі қандай қадам жасайды?

Halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі қоғамдық маңызы бар осы оқиғаға байланысты Қазақстан Халық Кеңесінің басшылығы мен тиісті салалық комиссияларынан мына мәселелер бойынша түсініктеме алуды маңызды деп санайды:

  1. Екібастұзда тараған бейнежазбаға қатысты Кеңестің ресми ұстанымы бар ма?
  2. Қоғамдық келісім және жалпыұлттық бірлік комитеті бұл мәселені талқылауды жоспарлап отыр ма?
  3. Этносаралық араздық қаупін азайту және ақпараттық арандатушылықтардың алдын алу үшін қандай ұсыныстар әзірленіп жатыр?
  4. «Бірлік» қоғамдық тобы осындай қоғамдық пікірталастарға қалай қатыса алады?
  5. Өңірлердегі қоғамдық шиеленіс қаупі туралы ақпаратты Кеңеске жеткізудің нақты тетігі қандай?

Бұл сауалдар қылмыстық істің мән-жайына араласуды емес, қоғамдық институттың өз құзыреті шегіндегі қызметін түсіндіруді көздейді.

Редакция түйіні: бір адамның ісі – бүкіл қоғамға сабақ

Екібастұздағы жағдайға құқықтық бағаны құзыретті органдар береді.

Бірақ қоғамдық сенімді сақтау тек қылмыстық жауаптылықпен өлшенбейді.

Ұлттық бірлік – күнделікті қоғамдық қатынастарда қалыптасатын құндылық. Оған қатысты даулы жағдайларда мемлекеттік органдардың ашық ақпараты, азаматтық қоғамның байыпты пікірі және құқықтық мәдениетті нығайтатын нақты бастамалар қажет.

Қазақстан Халық Кеңесі осы міндеттердің бір бөлігіне жауап беретін консультативтік орган ретінде қоғамдық талқылауға қатысуға мүмкіндік алады.

Заң бұзушылықтың бар-жоғын сот анықтайды. Ал қоғамдық келісімді сақтау – қоғам мен оның институттарының үздіксіз жұмысы.

Ендігі мәселе – Екібастұздағы оқиға төңірегіндегі қоғамдық сұрақтар нақты талқылау мен ұсыныстарға ұласа ма?

Редакция осы мәселеге қатысты Қазақстан Халық Кеңесінің, оның салалық комиссияларының, сондай-ақ Павлодар облысы мен Екібастұз қаласы әкімдіктерінің ресми түсініктемелерін жариялауға дайын.

Halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігінің сараптамасы. 29 қазан 2026 жыл.

WhatsApp ↗Telegram ↗

Осы тақырыптағы материалдар

Қазақстанның цифрлық карталары Qajet такси арқылы тәжірибеде сыналмақ
1 575 рет оқылды

Қазақстанның цифрлық карталары Qajet такси арқылы тәжірибеде сыналмақ

Қазақстан цифрлық технологиялар саласында шетелдік платформаларға тәуелділікті азайтып, өз мүмкіндігін кеңейтуге бағытталған маңызды бастаманы қолға алды. Еліміздің картографиялық…

Ғалымның жалақысы, мектептегі буллинг, жастардың болашағы: Халық Кеңесіндегі 66 бастама нақты шешімге айнала ма?
411 рет оқылды

Ғалымның жалақысы, мектептегі буллинг, жастардың болашағы: Халық Кеңесіндегі 66 бастама нақты шешімге айнала ма?

Қазақстанда ғалымдардың еңбекақысы, мектеп оқушыларының психологиялық қауіпсіздігі, жастардың ойынқұмарлыққа тәуелділігі және өңірлердің цифрлық дамуы әлі де өзекті мәселе.…

Көп оқылған

Соңғы жаңалықтар

Экология ұранмен түзелмейді: Ерлан Қошанов ECO Network жобаларының нақты нәтижесіне назар аударды

«Сараман жолы»: қазақ зиялыларының күрделі тағдырын баяндайтын тарихи еңбек

ШОБ-тың экономикадағы үлесі 40,4%, бірақ несие әлі қымбат: Нұртай Сабильянов нақты шешім сұрады

Қазақстанның цифрлық карталары Qajet такси арқылы тәжірибеде сыналмақ

Ғалымның жалақысы, мектептегі буллинг, жастардың болашағы: Халық Кеңесіндегі 66 бастама нақты шешімге айнала ма?

Біз әлеуметтік желідеміз

Қазақстан Халық Кеңесі

Жоғары конституциялық консультативтік орган

Кеңес туралы →

ХАЛЫҚ КЕҢЕСІ

Біздің әлеуметтік желілер

Жаңалықтардан хабардар болыңыз.