«Екі акула ауға түсті»: Нұртөре Жүсіп ұлттық компаниялардағы жемқорлық күдігіне қатысты пікір білдірді

Миллиардтаған қаржыны басқаратын лауазымды тұлғалардың жауапкершілігі қандай болуы керек? Жоғары жалақы мен қомақты сыйақы алатын басшылардың сыбайлас жемқорлық күдігіне ілінуі қоғамда жаңа сұрақтар туғызды. Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Нұртөре Жүсіп «Самұрық-Қазына» мен «Қазақстан темір жолы» басшыларына қатысты жағдайға пікір білдіріп, жемқорлық, қанағатсыздық және заң алдындағы жауапкершілік мәселесін көтерді, деп хабарлайды halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі.
«Бұрын шабақтар ұсталса, бүгін екі акула ауға түсті»
Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Нұртөре Жүсіп әлеуметтік желідегі жазбасында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Заң мен тәртіп» қағидатына тоқталып, ұлттық компаниялардың басшыларына қатысты құқық қорғау органдарының әрекетін осы ұстаныммен байланыстырды.
«Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Заң мен тәртіп» деген қағидатты берік ұстана бастады. Бүгін Самұрық пен ҚТЖ секілді алпауыт компания басшыларының құрыққа ілінуі – соның айқын дәлелі. Бұрын тек шабақтар мен шортандар қармаққа ілінсе, бүгін екі бірдей акула ауға түсті. Ақ-қарасын тергеп-тексерушілер анықтай жатар», – деп жазды ол.
Қоғам қайраткерінің бұл пікірі мемлекеттік активтерді басқаратын тұлғалардың жауапкершілігі туралы маңызды мәселені қозғайды.
Әңгіме жекелеген басшылардың кінәсін алдын ала анықтауда емес. Мәселе – мемлекет қарамағындағы ірі компаниялардың қаржылық қызметіне бақылаудың қаншалықты тиімді екенінде.
Миллиондық сыйақы мен қарапайым адамның табысы: жауапкершілік қайда?
Нұртөре Жүсіп жазбасында ұлттық компаниялар басшыларының қаржылық мүмкіндігі мен қарапайым еңбек адамдарының табысы арасындағы айырмашылыққа да назар аударған.
«Бізді осындай қаржылық мекеме басшыларының көзсіз әрекеті ойландырады. «Самұрық-Қазына» Ұлттық қордың қаржысына иелік етеді. ҚТЖ – мемлекет ішіндегі кішігірім мемлекет тәрізді құрылым. Мұндай қадамға неліктен барды? Күнкөрісі төмен бе? Айлықтан бөлек бір ғана жылдық бонусы пәлен мұғалім мен түген дәрігердің жылдық табысын бірнеше есе орамай ма!?», – деп жазды ол.
Қоғам қайраткерінің сауалы ұлттық компаниялардағы еңбекақы мен сыйақы жүйесінің ашықтығы туралы мәселені алға шығарады.
Басшылардың табысы компания қызметінің нақты нәтижесіне қаншалықты байланысты? Мемлекеттік активтерді басқарудағы қателіктер үшін кім жауап береді? Қомақты сыйақы алған басшының қоғам алдындағы есептілігі қандай болуы тиіс?
Бұған дейін Мемлекет басшысы Ұлттық қор қаражатының әр теңгесінен нақты нәтиже талап еткен болатын.
Ал білім саласындағы мұғалімдердің жүктемесі мен жүйелік мәселелер туралы материалда қарапайым еңбек адамының жағдайына назар аударылған.
Осы тұрғыдан алғанда, Нұртөре Жүсіптің көтерген мәселесі тек ұлттық компаниялардың басшыларына ғана емес, мемлекеттік басқарудағы әділдік пен жауапкершілік қағидаттарына да қатысты.
Жемқорлықтың зардабы тек қаржылық шығынмен өлшенбейді
Сыбайлас жемқорлық мемлекеттік қаржының тиімсіз жұмсалуына ғана емес, азаматтардың билік институттарына деген сенімінің әлсіреуіне де ықпал етуі мүмкін.
Мемлекет қарамағындағы кәсіпорындардың басшыларына қатысты әрбір күдік қоғам назарын аударуы заңды. Өйткені мұндай құрылымдардың қызметі ұлттық экономикаға, инфрақұрылымға және миллиондаған азаматтың күнделікті тіршілігіне әсер етеді.
Қазақстан Халық Кеңесінің қоғамдық мәселелерді талқылаудағы міндеттерінің бірі – азаматтардың ұсыныстары мен алаңдаушылығын мемлекеттік органдарға жеткізу.
Мәселен, Ерлан Қошановтың азаматтарды жеке қабылдауы туралы материалда мемлекеттік органдардың нақты мәселелерді шешудегі жауапкершілігі көтерілген.
Сол сияқты Батыс Қазақстан облысында Жолдау міндеттерінің орындалуына арналған кездесулерде берілген тапсырмалар мен уәделердің нәтижесі маңызды екеніне назар аударылды.
«Заң мен тәртіп»: лауазым жауапкершіліктен босатпайды
Нұртөре Жүсіптің пікірінде Президент ұсынған «Заң мен тәртіп» қағидаты ерекше орын алады.
Бұл қағидаттың негізгі мәні – заң талаптарының барлық азаматқа бірдей қолданылуы. Лауазым, қызметтік мәртебе немесе қаржылық мүмкіндік ешкімді құқықтық жауапкершіліктен босатпауы тиіс.
Сонымен бірге кез келген күдікті адамның кінәсі соттың заңды күшіне енген үкімімен ғана анықталатынын ұмытпау қажет.
Сондықтан ұлттық компаниялар басшыларына қатысты тергеудің объективтілігі, заң талаптарының сақталуы және оның қорытындысының қоғамға түсінікті жеткізілуі маңызды.
Бұған дейін halyq-kenesi.kz заң талаптарының орындалуы мен мемлекеттік мекемелердің жауапкершілігі туралы да мәселе көтерген болатын.
Қоғамға керегі – бір реттік шара емес, жүйелі тәртіп
Ұлттық компанияларға қатысты жағдай мемлекеттік басқарудың ашықтығы мен бақылау тетіктерінің тиімділігі туралы сұрақтарды қайта күн тәртібіне шығарды.
Қоғам үшін маңыздысы – тек лауазымды тұлғалардың жауапқа тартылуы емес, заңсыз әрекеттерге мүмкіндік беретін жағдайлардың жойылуы.
Мемлекеттік қаржының жұмсалуы, басшыларға берілетін сыйақылар, сатып алу рәсімдері мен қабылданатын шешімдердің ашықтығы нақты бақылауға негізделуі керек.
Заңның үстемдігі жекелеген адамдардың ұсталуымен ғана емес, заң бұзушылықтың алдын алатын және әрбір шешім үшін жауапкершілікті қамтамасыз ететін жүйемен өлшенеді.
Нұртөре Жүсіп көтерген мәселенің қоғамдық мәні де осында. Ұлттық компаниялардың жұмысына сенім қалыптастыру үшін ашықтық, есептілік және заң алдындағы теңдік қағидаттары іс жүзінде орындалуы қажет.
Ал тергеу қорытындысы шыққанға дейін күдікке ілінген тұлғалардың кінәсі жөнінде кесімді тұжырым жасауға болмайды.
Халыққа керегі – уақытша науқан емес, бәріне бірдей жұмыс істейтін заң мен жүйелі тәртіп.


