Халық Кеңесі: жауапсыз қалған сөздің салмағы

halyq-kenesi ақпарат агенттігінің электрондық поштасына оқырманымыз Арман Оңалбектен мақала келіп түсті. Автор Халық Кеңесінің қызметі, ел сөзіне құлақ асу мен қоғамдық сенімді нығайту туралы ой толғайды. Оқырман пікірін назарларыңызға ұсынамыз.

Ел ішінде айтылған әр сөздің өз жүгі бар. Бірінде күнделікті тіршіліктің қамы жатса, енді бірінде баласының болашағына алаңдаған ата-ананың үміті тұрады. Ауылдағы ағайынның ауызсу туралы өтініші, жас маманның жұмыс жайындағы сауалы, қарияның елдің ертеңіне қатысты ақылы – бәрі қосылып, қоғамның көңіл күйін аңғартады. Сол сөздерге құлақ түріп, байыбына бару ел өмірін жақыннан тануға жол ашады.

Жауабын күткен сөздің салмағы да оған артылған сенімнен туады. Адам өтінішін айтқанда біреудің қол ұшын созарына, ұсынысын жеткізгенде ортақ іске пайдасы тиеріне үміттенеді. Осы ықыласты аялап, нақты әрекетке ұластыру – қоғамдық байланыстың ең нәзік әрі ең маңызды тұсы.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан Халық Кеңесінің бірінші сессиясында сөйлеген сөзін осы тұрғыдан пайымдауға болады. Елмен байланыс, кәсіби жауапкершілік, мәдени тұтастық, ортақ мекенге жанашырлық туралы ойлардың түп негізінде азаматтың мемлекет өміріне қатыстылығын тереңдету мұраты жатыр.

«Сіздер әрдайым халықпен тікелей байланыста болуларыңыз керек», – деді Мемлекет басшысы Кеңес мүшелеріне.

Осы бір ықшам сөйлемнің ар жағында күнделікті атқарылатын қыруар шаруа тұр. Елмен байланыс адамның жағдайын түсінуден басталады. Біреу ойын еркін жеткізеді, енді біреу қысылып сөйлейді. Кейде ұзақ әңгіменің ішінен негізгі мәселені аңғару керек болса, кейде бір ауыз сөздің өзінен тұтас отбасының ахуалы сезіледі. Мұндайда тыңдаушының білімімен бірге сабыры, кісілік пайымы қажет.

Қазақтың сөзге тоқтаған, уәжге құлақ асқан дәстүрінде осы әдеп бар. Алдына келген жанды ықыласпен тыңдау, шаруасының жөнін сұрау, қолынан келер көмегін ұсыну – ел ішіндегі сыйластықты бекіткен қасиеттер. Бүгінгі қоғамдық өкілдіктің қызметіне де сол адамдық жылылық жарасады. Оған кәсіби білік пен жүйелі жұмыс қосылғанда, азаматтың өтініші ортақ шешімге бастайтын негізге айналады.

Кеңес мүшесінің елге жақындығы осындай сәттерден танылады. Өзіне айтылған мәселені зерделеу, тиісті орынға жеткізу, кейінгі барысын сұрау, нәтижесін өтініш иесіне хабарлау – сенімді орнықтыратын қарапайым әрекеттер. Кейбір шаруаның шешілуіне уақыт қажет болуы мүмкін. Сондай кезде істің қай кезеңде тұрғанын түсіндірудің өзі адамға көңіл демейді. Азамат өзінің сөзі ескерілгенін сезінеді.

Президенттің «Мәселені көтере отырып, оның шешімін де қатар ұсыну қажет» деген талабы осы байланыстың нәтижелі болуына бағытталған.

Бұл талап Кеңес мүшелерінің ізденісіне, сарапшылық қабілетіне үлкен міндет жүктейді. Тұрғын өз басындағы жағдайды баяндайды. Қоғамдық өкіл сол жағдайдың себебін анықтап, өзге адамдарға да қатысы бар тұстарын танып, іске асатын ұсыныс әзірлеуге ұмтылады. Осылайша жеке өтініштен қоғамдық маңызы бар мәселе айқындалады.

Мәселен, жас отбасының балабақшаға қатысты сауалын қарастырғанда елді мекендегі бала саны, жаңа қоныстардың өсуі, мамандардың жеткіліктілігі қатар ескерілуі мүмкін. Ауылға су жеткізу жайы көтерілсе, құбыр тартумен бірге оның күтімі мен үздіксіз қызметі де ойластырылуы керек. Шешімнің баянды болуы бүгінгі қажеттілік пен ертеңгі мүмкіндікті ұштастыра білуден көрінеді.

Сондықтан қоғамдық жұмыста байыпты дайындықтың орны бөлек. Әр ұсыныстың есебі, орындалу жолы, күтілетін нәтижесі болғаны жөн. Мұндай ұқыптылық елдің уақытын да, ортақ қаражатты да қадірлеуге үйретеді.

«Елімізге популистер немесе мансапқорлар емес, кәсіби ортада мойындалған көшбасшылар мен түрлі саланың майталмандары, нағыз патриоттар қажет», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Кәсібилікке қойылған осы талаптың тереңінде елге қызмет етудің мәдениеті жатыр. Өз саласын жақсы білетін адам мәселенің қай тұсына назар аудару керегін аңғарады. Тәжірибелі маман ұсыныстың мүмкіндігін де, оған қажет жағдайды да таразылай алады. Ал елге деген ықылас сол білім мен тәжірибені жұрт игілігіне жұмсауға жетелейді.

Қазақтың «істі білгенге тапсыр» деген байламы осындайда еске түседі. Істің жөнін білетін азамат асығыс уәдеден сақтанып, қолынан келетін шаруаны тиянақтауға тырысады. Мамандармен кеңеседі, өзге пікірді тыңдайды, қажет болса, бастапқы ұстанымын толықтырады. Осы сабырлы ізденістің нәтижесінде көпшілікке пайдалы шешім пісіп-жетіледі.

Халық Кеңесінің әлеуетін де әр саланың тәжірибесін ортақ арнаға тоғыстыру мүмкіндігінен іздеген орынды. Ұстаздың байқағанын дәрігердің тәжірибесі толықтыруы, кәсіпкер ұсынған ойды ғалымның пайымы тереңдетуі мүмкін. Түрлі ортадан келген азаматтардың өзара ақылдасуы ел өмірін тұтас көруге көмектеседі.

Президент сөзіндегі мәдени тұтастық мәселесі де осы өзара түсіністікпен сабақтас.

«Сондықтан біртұтас халқымызды екіге бөлуді доғаруымыз керек», – деді Мемлекет басшысы қала жастарын шыққан ортасына қарай жіктеуге қатысты.

Бұл ой ұлттың әр перзентіне кең пейілмен қарауға үндейді. Ауылда өскен адамның жадында туған жердің бел-белесі, ағайынның амандығы, қара шаңырақтың жылуы сақталады. Қалада туған баланың көңіліне өз ауласы, мектебі, күнде жүретін көшесі жақын. Осы өмірлік тәжірибелер бір халықтың рухани дүниесін әр қырынан байытады.

Ауылға деген сағыныш пен қалаға деген бауыр басу бір адамның жүрегіне қатар сыяды. Көп отбасында осы екі кеңістік күнделікті жалғасып жатыр: ата-әже ауылдан хабар күтеді, қаладағы немере демалысын сол жақта өткізуді ойлайды. Осындай қарапайым байланыстардан елдің ішкі тұтастығы құралады. Оны түсіністікпен қабылдау ұрпақтар арасындағы жақындықты да нығайтады.

Президенттің «Жазушылар арасында қала тақырыбына арналған әдеби сайыстар өткізуіміз керек» деген ұсынысы осы өзгеріп жатқан өмірге қаламгердің зер салуын қажет етеді.

Қала тіршілігінің өзіне тән тынысы бар. Таңғы аялдамада қатар тұрған адамдар, жаңа қонысқа көшіп келген жас шаңырақ, ауладағы балалардың дауысы, терезесінің алдына гүл өсірген әже – бәрі бүгінгі қазақ өмірінің көріністері. Сол көріністердің ішіндегі адамдық қатынасты, арман мен сағынышты, еңбек пен ізденісті көркем тану әдебиеттің өрісін кеңейтеді.

Қаланың қазақша көркем бейнесі сондағы адамның жан дүниесі арқылы жасалады. Қаламгер оның тұрмысын тереңірек танытқан сайын, оқырман өзімен қатар өмір сүріп жатқан жанға жақындай түседі. Әдебиеттің қоғамдық мәні де осы түсіністіктен байқалады: өзгенің қуанышы мен алаңын сезіне алған адам ортақ өмірге ықыласпен қарайды.

Ортақ өмірге деген мұндай ықылас өзіміз тұратын мекенге жанашырлықтан да көрінеді.

«Абаттандыру ісіне жұмсалған қаржы – халқымыздың болашағына жасалған инвестиция», – деді Президент.

Жарығы жеткілікті көше, жайлы аула, саялы ағаш, қауіпсіз жаяу жол адамның күнделікті көңіл күйіне әсер етеді. Баласын серуенге алып шыққан ата-ана, асықпай жүріп тыныстаған қария, сабағынан қайтқан оқушы сол ортаның игілігін көреді. Қамқорлық осындай қолжетімді жағдайлар арқылы сезіледі.

Күтімі бар мекенге адамның да бауыры басады. Кеше ғана көшіп келген тұрғын бірте-бірте ауласындағы ағаштың қалай өсіп жатқанын байқайды, көршісінің амандығын сұрайды, ортақ шаруаның жайына көңіл бөледі. Осындай шағын ықыластар азаматтық жауапкершіліктің күнделікті негізін қалайды.

Бұл істе жергілікті басқару мен тұрғындардың өзара түсіністігі маңызды. Сапалы қызмет, анық ақпарат, ел ұсынысына назар аудару ортақ іске қатысуға ынталандырады. Адам өз еңбегінің нәтижесін көрген сайын, айналасына қамқор болуға ықыласы артады.

Президенттің тарихи сана жөніндегі «Өткенге өкпе арту – болашаққа балта шабумен тең әрекет» деген сөзін де келешек алдындағы жауапкершілік тұрғысынан пайымдауға болады.

Тарихты тану халықтың жүріп өткен жолын түсінуге көмектеседі. Сол жолдағы табандылықты, білімге ұмтылысты, қиындықта сақталған кісілікті таныған ұрпақ өзіне рухани сүйеніш табады. Өткеннің ауыр сабақтары адам қадірін тереңірек сезінуге, бүгінгі өмірге ұқыпты қарауға үйретеді.

Тарихи жад осылайша күнделікті мінезге сіңеді. Үлкеннің еңбегін бағалау, баланың білім алуына жағдай жасау, өзгенің құқығын құрметтеу, елдің ортақ дүниесіне адал қарау арқылы жалғасады. Ұрпақ сабақтастығының шынайы мазмұны да осы әрекеттерден көрінеді.

Халық Кеңесінің жұмысына қатысты қоғамдық үмітті осы кең аяда түсінген жөн. Елмен жақын байланыс орнату, әр мәселенің байыбына бару, кәсіби ұсыныс әзірлеу, ортақ құндылықтарды күнделікті іспен бекіту – бірін-бірі толықтыратын міндеттер.

Кеңес жұмысының нәтижесі азаматқа түсінікті болып, көтерілген ұсыныстардың барысы ашық айтылып отырса, елдің қатысуға деген ынтасы да арта түседі. Жұрт өз тәжірибесін бөліседі, ойын ұсынады, ортақ шаруаның шешіміне атсалысады. Сенім осындай өзара ықыласпен бекиді.

Ел сөзіне жауап беру – сол сөзді айтқан адамның үмітін қадірлеу. Кейде ол жауап нақты шешім болады, кейде істің жөнін түсіндірген байыпты әңгіме болады. Екеуінде де азаматқа деген құрмет сезілуі керек.

Бір шаруасы оңға басқан адамның үйіне көңілі жайланып қайтатын сәті бар. Есіктен кіріп, жақындарына болған жайды айтып береді. Сол шаңырақтағы шағын қуаныш елге деген сенімді де бекітеді.

Халық Кеңесінің беделі осындай қарапайым, шынайы сәттерден жиналмақ.

Арман Оңалбек