«Екі ескі көлігіміз байлық па?»: сегіз балалы ана Бектеновтен жауап талап етті

Сегіз бала тәрбиелеп отырған «Алтын алқа» иегері әлеуметтік төлемдер жүйесінде өзіне қолжетімділік шектелгенін айтып, Үкімет басшысы Олжас Бектеновке ашық сауал жолдады. Ақын Нұрбәтима Байтұрсынның Facebook желісіндегі жазбасы мемлекеттік қолдаудың нақты мұқтаж отбасыларға қалай жететіндігі туралы маңызды мәселе көтерді, деп хабарлайды halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі.
Сегіз бала, құжатсыз баспана, 200 мың теңге несие
Нұрбәтима Байтұрсын – сегіз баланың анасы, «Алтын алқа» иегері. Оның айтуынша, отбасының атында тіркелген тұрғын үй жоқ. Қазір ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер теліміне салынған, құжаттары рәсімделмеген үйде тұрып жатыр. Ал баспананы заңдастыруға қажетті қаржыны табу қиынға соғып отыр.
Отбасында екі ескі көлік бар. Ай сайын шамамен 200 мың теңге несие төленеді.
Ананың өзі магистратурада оқиды. Ай сайынғы шәкіртақысы – 117 мың теңге. Жұбайы тәуелсіз журналист болғандықтан, тұрақты табысы жоқ екенін айтады.
«Күлейін бе, жылайын ба? Мәртебем өскен көрінеді. Кастаның жоғарғы сатысына жатсам керек», – деп бастайды ол жазбасын.
Бұл сөздердің астарында әлеуметтік жағдайы ауыр отбасының мемлекеттік жүйеде қандай санатқа жатқызылғанын түсіне алмауы жатыр.
Он адамға 117 мың теңге: күн сайынғы тіршілік қалай өтеді?
Егер отбасының тек шәкіртақы түріндегі тұрақты кірісін есептесек, 117 мың теңге он адамға бөлінгенде әрқайсысына айына 11 700 теңгеден, күніне шамамен 390 теңгеден келеді.
Бұл есепке әкенің тұрақсыз табысы мен отбасы алуы мүмкін өзге әлеуметтік төлемдер енгізілмеген.
Ал ай сайынғы 200 мың теңгелік несие төлемі ананың шәкіртақысынан 83 мың теңгеге жоғары.
Бірақ мәселе тек кіріс пен шығыс арасындағы айырмашылықта емес.
Нұрбәтима Байтұрсын әлеуметтік төлемдер сервисіне кірген кезде «Сервиске қолжетімділік шектелген» деген хабарлама шыққанын мәлімдеді.
Бұл қандай шектеу? Техникалық ақау ма, әлде әлеуметтік төлемдерді алуға қатысты қабылданған шешім бе?
Әзірге оның нақты себебі белгісіз. Аталған хабарлама жәрдемақының тоқтатылғанын өздігінен дәлелдемейді.
Заң не дейді? Екі көлік көпбалалы отбасын көмектен айыруға негіз бола ма?
Бұл жерде маңызды құқықтық мәселе бар.
Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінің 125-бабында атаулы әлеуметтік көмекке мұқтаждықты бағалау өлшемшарттары белгіленген.
Аталған баптың 1-тармағының 4-тармақшасына сәйкес, меншігінде бірден көп техникалық жарамды жеңіл автокөлігі бар отбасыларға қатысты шектеуден көпбалалы отбасылар арнайы алып тасталған.
Демек, екі жеңіл көліктің болуы көпбалалы отбасыға атаулы әлеуметтік көмек беруден автоматты түрде бас тартуға негіз бола алмайды. Дегенмен көмектің тағайындалуы отбасының кірісі мен басқа да заңдық талаптарға байланысты жеке бағаланады.
Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексі
Ал «Алтын алқа» иегеріне төленетін мемлекеттік жәрдемақы – атаулы әлеуметтік көмектен бөлек төлем.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ресми дерегіне сәйкес, 2026 жылы «Алтын алқа» иегерінің ай сайынғы жәрдемақысы 32 005 теңгені құрайды.
Сондай-ақ сегіз және одан көп баласы бар отбасыларға, заңда белгіленген жас және оқу талаптарына сай келетін балалардың әрқайсысына, ай сайын 17 300 теңгеден мемлекеттік жәрдемақы көзделген.
Министрліктің ресми түсіндірмесі
Бұл төлемдердің Нұрбәтима Байтұрсынның отбасына нақты қандай көлемде тағайындалғаны белгісіз. Сондықтан тиісті орган жәрдемақылардың мәртебесін, төлену тарихын және қандай да бір шектеу болса, оның заңды негізін түсіндіруге тиіс.
Бұған дейін Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Мұрат Әбенов те балаларға берілетін жәрдемақыны шектеу туралы ұсынысты сынға алып, мемлекеттік қолдау мәселесінде баланың құқығы басты назарда болуы керектігін айтқан.
«Бектенов мырза, сегіз баланы қалай асырау керегін есептеп беріңізші!»
Көпбалалы ананың үндеуі Үкімет басшысына тікелей бағытталған.
«Бектенов мырза! Сіздің үкіметіңіз сегіз балалы отбасының тұрмысын қандай есеппен бағалап отыр? Екі ескі көлігімізді байлық деп санайсыздар ма? Әлде құжатсыз үйде тұрып жатқанымызды бақуатты өмірдің белгісі деп есептейсіздер ме?!»
Ол Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінен әлеуметтік төлемдер сервисіне қолжетімділіктің не себепті шектелгенін анықтап, отбасына заң бойынша тиесілі көмектердің толық көрсетілуін талап етеді.
«Біз мемлекеттен садақа сұрап отырған жоқпыз! Заңмен берілген құқығымызды талап етіп отырмыз!» – дейді ақын.
Бұл – бір отбасының ғана әлеуметтік жағдайына қатысты мәселе емес. Мемлекеттік ақпараттық жүйелердің азаматтардың нақты тұрмысын қаншалықты дұрыс бағалайтынына қатысты сауал.
Халық Кеңесі бұл мәселені көтере ала ма?
Қазақстан Халық Кеңесі – жоғары конституциялық консультативтік орган.
Оның мүшесі Наталья Дементьева жуырда «отбасы дауысы» тетігін қалыптастыру бастамасын көтерді. Бастаманың мақсаты – отбасылардың мәселелерін жинақтап, мемлекеттік деңгейдегі нақты ұсыныстарға айналдыру.
Нұрбәтима Байтұрсынның үндеуі осындай қоғамдық талқылауға негіз бола алады.
Кеңес мүшесі Мұрат Әбеновтің «Пікір емес, шешім керек» деген ұстанымы да осы мәселемен үндеседі.
Бұған дейін редакция азаматтардың ұсыныстарын Қазақстан Халық Кеңесіне жеткізу тетіктері және мемлекеттік органдардың Кеңес ұсынымдарына жауап беру міндеті туралы да жазған болатын.
Алайда бұл үндеудің Кеңестің ресми қарауына жолданғаны жөнінде әзірге ақпарат жоқ.
Үкіметке жауап күтетін бес сауал
Нұрбәтима Байтұрсын көтерген мәселе бойынша бірнеше жайтты нақтылау қажет:
- «Алтын алқа» иегерінің жәрдемақысы толық әрі уақытылы төленіп отыр ма?
- Әлеуметтік төлемдер сервисінде қолжетімділік қандай себеппен шектелген?
- Отбасының екі ескі көлігі оның әлеуметтік мәртебесін бағалауға әсер етті ме? Егер әсер етсе, қандай құқықтық негіз қолданылған?
- Отбасының барлық баласына тиесілі жәрдемақылар дұрыс есептелген бе?
- Құжатсыз баспанада тұрып жатқан көпбалалы отбасының тұрғын үй мәселесін заң аясында шешудің қандай жолдары бар?
Бұл сауалдар Қазақстан Республикасы Үкіметіне, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне, «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясына және отбасы тұратын өңірдің жергілікті атқарушы органдарына бағытталады.
Мәселе жария болғаннан кейін тиісті органдардың ұстанымы мен ресми түсіндірмесі де қоғамға белгілі болуы қажет.
Мәртебе бар. Ал қорған бар ма?
Сегіз бала тәрбиелеген ана мемлекеттен ерекше мәртебе алған. Бірақ оның әлеуметтік қорғауға қатысты көтерген мәселесі әзірге жауапсыз тұр.
Көпбалалы отбасыларды қолдау туралы мемлекеттік саясаттың нақты нәтижесі жәрдемақының жарияланған мөлшерімен ғана емес, сол көмектің тиісті азаматқа кедергісіз жетуімен өлшенеді.
Нұрбәтима Байтұрсын жазбасын мына сөздермен аяқтайды:
«Көпбалалы аналарды қолдау мінберден айтылатын әдемі сөз емес, нақты іспен дәлелденуі керек!»
Сегіз балалы ананың сауалына жауап беру – бір отбасының мәселесін түсіндіру ғана емес, әлеуметтік қорғау жүйесінің іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін көрсету мүмкіндігі.
Алтын алқа – құрметтің белгісі. Ал заңмен кепілдендірілген әлеуметтік қолдау – орындалуға тиіс міндет.
«Халық дауысына» мәселе жолдаңыз
Егер сіз де әлеуметтік төлем, баспана, жәрдемақы немесе мемлекеттік қызмет көрсету кезінде шешілмеген мәселеге тап болсаңыз, Halyq-kenesi.kz сайтының «Халық дауысы» бөліміне өтініш жолдай аласыз.
Арнайы нысанда өңіріңізді, мәселенің мән-жайын және байланыс деректерін көрсетіңіз. Қажет болса, растайтын құжаттарды тіркеуге болады.
Редакция ақпаратты тексеріп, журналистік материал дайындау немесе тиісті мемлекеттік мекемелерге сауал жолдау мүмкіндігін қарастырады.
Дереккөз: ақын Нұрбәтима Байтұрсынның Facebook желісіндегі жарияланымы. Отбасының жеке жағдайына қатысты мәліметтер автордың мәлімдемесіне негізделген. Мемлекеттік органдардың ресми жауабы әзірге алынған жоқ.


