Ұсыныс Астанаға жетті. Ал нәтиже өңірге қашан жетеді? Микаелян Халық Кеңесінің міндетін түсіндірді

Өңірдегі мәселені республикалық деңгейге көтеру – оның шешілгені емес. Қазақстан Халық Кеңесі азаматтардың ұсыныстарын жинақтап, сараптамадан өткізіп, мемлекеттік органдардың қарауына ұсынатын жүйе қалыптастырып жатыр. Бірақ бұл тізбектің ең маңызды буыны – қабылданған шешім мен халыққа берілетін жауап. Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Наринэ Микаелян жаңа институттың міндеттері мен жұмыс тәртібін түсіндірді, деп хабарлайды Halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі BAQ.KZ басылымына сілтеме жасап.
20 қазанда Қазақстан Республикасы Президенттік орталығында Республика күніне арналған «Қазақстанның стратегиялық бағдарлары: тарихи призма арқылы болашаққа көзқарас» атты дөңгелек үстел өтті.
Жиынға Құрылтай депутаттары, Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері, мемлекеттік органдар мен ғылыми-сарапшылық қауымдастық өкілдері қатысты. Басқосуға 60-қа жуық адам жиналды.
Талқылау барысында Мемлекеттік егемендік туралы декларацияның тарихи маңызы, елдің конституциялық дамуы, қоғамдық келісім мен мемлекеттік институттардың жаңғыруы сөз болды.
Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі, Жалпыұлттық бірлік мәселелері жөніндегі салалық комиссияның төрағасы Наринэ Микаелян жаңа конституциялық институттың қоғам мен мемлекет арасындағы байланысты қалай ұйымдастыратынына тоқталды.
Бұған дейін Halyq-kenesi.kz Наринэ Микаелянның Жалпыұлттық бірлік мәселелері жөніндегі салалық комиссияға жетекші болып бекітілгенін хабарлаған болатын.
Халық Кеңесі биліктің орнын баспайды. Бірақ оның ұсынысын ескерусіз қалдыруға бола ма?
Наринэ Микаелян Қазақстан Халық Кеңесінің заң шығарушы, атқарушы және сот билігіне жатпайтынын атап өтті. Оның міндеті – мемлекеттік органдардың құзыретін алмастыру емес, азаматтардың талап-тілегін мемлекеттік саясат деңгейіне жеткізу.
Бұл – жаңа институттың құқықтық табиғатын түсіндіретін маңызды тұжырым.
Қазақстан Халық Кеңесі туралы Конституциялық заңға сәйкес, ол халықтың мүддесін білдіретін жоғары конституциялық консультативтік орган саналады.
Кеңес қоғамдық ұсыныстар әзірлеумен ғана шектелмейді. Оның Құрылтайға заң жобаларын енгізу, жалпыхалықтық референдум тағайындау туралы бастама көтеру және заңнама шеңберінде қоғамдық бақылау жүргізу өкілеттіктері бар.
Алайда мемлекеттік органның ұсынысты қарауы мен оны қабылдап, іске асыруы – екі бөлек құқықтық әрекет.
Конституциялық заңның 7-бабының 7-тармағында Кеңес Сессиясының шешімдеріндегі мемлекеттік органдарға бағытталған ұсыныстар мен ұсынымдардың міндетті түрде қаралуы көзделген.
Демек, мемлекеттік органның ұсынысты қарау міндеті бар. Бірақ ұсыныстың қабылдануы, оған қаржы бөлінуі немесе нақты орындалуы автоматты түрде кепілдендірілмейді.
Halyq-kenesi.kz редакциясы бұл құқықтық айырмашылықты «Министр «жоқ» дей алады. Бірақ Халық Кеңесін елемей өте ала ма?» атты сараптамасында талдаған еді.
Ендігі мәселе – ұсынысты қабылдамаған немесе оның орындалуын кейінге қалдырған органның ұстанымы қоғамға қаншалықты ашық түсіндірілетіні.
228 қоғамдық кеңес халықтың мәселесін бір жүйеге біріктіре ала ма?
Наринэ Микаелян өңірлермен тұрақты байланыс орнатуды Халық Кеңесінің басты басымдықтарының бірі ретінде атады.
Бұл бағытта мәслихаттар, қоғамдық кеңестер, үкіметтік емес ұйымдар, этномәдени бірлестіктер және сарапшылық қауымдастықтар негізгі серіктес болуы тиіс.
Мұндай жұмыс үшін институционалдық негіз қалыптасып келеді.
Елімізде 228 қоғамдық кеңес жұмыс істейді, олардың құрамына 3,5 мыңға жуық азамат тартылған.
Бұған дейін Қазақстан Халық Кеңесінің Төрағасы Ерлан Қошанов өңірлерден түсетін жүйелі мәселелердің бірыңғай картасын қалыптастыру міндетін көтерген болатын. Halyq-kenesi.kz қоғамдық кеңестердің жұмысындағы формализм қаупі мен жауапкершілікті күшейту ұсыныстарын арнайы саралаған.
Жергілікті деңгейдегі мәселенің республикалық күн тәртібіне шығуына осындай байланыс мүмкіндік береді.
Мысалы, бір ауылдың ауызсу мәселесі жергілікті әкімдіктің құзыретінде болуы мүмкін. Бірақ дәл сондай проблема бірнеше облыста қайталанса, ол жекелеген шағымнан мемлекеттік саясаттың жүйелі мәселесіне айналады.
Қазақстан Халық Кеңесінің артықшылығы да осы тұста көрінуі тиіс.
Кеңестің Өңірлік даму және жергілікті өзін-өзі басқару комитеті қоғамдық сұраныстарды зерделеп, оларды тиісті салалық ұсыныстарға айналдыру міндетін қолға алған.
Енді өңірлерден жиналған ақпараттың қандай бөлігі Кеңестің жұмыс жоспарына енгізілетіні және мемлекеттік органдарға қандай құжат түрінде жолданатыны маңызды.
Азаматтардың өтінішін қабылдайтын бірыңғай алаң әзірленіп жатыр
Наринэ Микаелянның мәліметінше, азаматтардың өтініштерін жолдауға арналған бірыңғай ақпараттық алаң әзірленуде. Сонымен қатар Кеңес мүшелерінің азаматтарды жеке қабылдау кестесін қалыптастыру жұмысы жүргізіліп жатыр.
Бұл бастама туралы Halyq-kenesi.kz бұған дейін «Халық Кеңесіне тікелей жол: азаматтар бастамасын өз қолымен ұсынады» атты материалында хабарлаған.
Алайда жаңа платформаның толық іске қосылғаны, азаматтардың өтініштерін қараудың бірыңғай мерзімдері мен нәтижені жариялау тәртібі жөнінде бұл жолғы мәлімдемеде нақты дерек келтірілген жоқ.
Ал мұндай жүйенің қоғамдық пайдасы өтініш қабылдайтын батырманың болуымен өлшенбейді.
Азамат өз ұсынысының кімге жолданғанын, қай органның қарауында жатқанын және қандай қорытынды қабылданғанын білуі керек.
Ашықтық туралы айтылғанда, ең алдымен, осы ақпараттың қолжетімділігі маңызды.
Өңірлерге бару – жұмыстың басы ғана
Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері аймақтарға жұмыс сапарларын жасап, азаматтық қоғам өкілдерімен кездесулер өткізіп келеді.
Наринэ Микаелян Батыс Қазақстан облысында Кеңес төрағасының қатысуымен ұйымдастырылған «Жаңа қоғамдық этика: мәдениет, әдеп, әдет» республикалық форумын осындай жұмыстың мысалы ретінде келтірді.
Өңірлердегі нақты проблемаларды көтеру бағытында да алғашқы бастамалар бар.
Мәселен, Halyq-kenesi.kz Шымкент қаласынан Кеңес құрамына енген Әлия Юсупованың жол, экология, жылумен қамту, мектептер мен ауруханалардың жағдайы жөніндегі ұстанымын жариялаған.
Дегенмен мәселені көтеру – оның шешімін бекіту емес.
Қоғам үшін өңірлік кездесулердің саны ғана емес, сол кездесулерден кейін қандай ұсыныс әзірленгені, қандай мемлекеттік органға жолданғаны және қандай нәтиже алынғаны әлдеқайда маңызды.
Ұсыныстың тағдыры ашық болуы тиіс
Наринэ Микаелян сипаттаған модель азаматтық қоғам мен мемлекеттік басқару арасындағы тұрақты байланысты күшейтуге бағытталған.
Кеңестің үш тұрақты комитеті, салалық комиссиялары және консультативтік-кеңесші құрылымдары осы жұмысты атқаруға мүмкіндік береді.
Бірақ жаңа институттың тиімділігі оның ұйымдық құрылымымен ғана анықталмайды.
Бір өңірде көтерілген мәселенің мемлекеттік шешімге айналуына бірнеше саты қажет: тұрғындардың ұсынысы жиналады, мәселе сарапталады, тиісті органға жолданады, оның ұстанымы анықталады, содан кейін ғана нақты нәтиже бағаланады.
Ең әлсіз буын – осы сатылардың арасындағы ашықтық пен жауапкершілік болуы мүмкін.
Сондықтан Қазақстан Халық Кеңесінің қоғамдық беделі өткізілген форумдармен немесе әзірленген ұсынымдардың санымен емес, азаматтардың мәселесі бойынша қабылданған шешімдердің жариялығымен нығаяды.
Өңірден көтерілген мәселе Астанаға жетуі керек. Бірақ одан да маңыздысы – Астанада қабылданған шешімнің өңірге жетуі.
Halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі осы үдерісті, Кеңес мүшелерінің бастамаларын және мемлекеттік органдардың нақты әрекеттерін назарда ұстайды.
Халық дауысы
Өңіріңізде шешілмей келе жатқан қоғамдық мәселе бар ма? «Халық дауысы» бөлімі арқылы редакцияға хабарлауға болады. Түскен ақпарат тексеріліп, қажет болған жағдайда журналистік материал әзірлеу немесе тиісті мекемеге редакциялық сауал жолдау мәселесі қаралады.
Бұл – редакциямен байланыс арнасы, Қазақстан Халық Кеңесіне немесе мемлекеттік органға ресми өтініш беру сервисі емес.
Дереккөз: BAQ.KZ, Жанерке Жәкен, 20 қазан 2026 жыл. Құқықтық талдау және редакциялық толықтырулар – Halyq-kenesi.kz.


