Суперкомпьютер бар, нәтиже қайда? Мұрат Әбенов ЖИ жобаларын сынға алды
Қазақстанда жасанды интеллект туралы әңгіме көбейді. Форум да бар, таныстырылым да бар, жаңа жобалардың аты да көп. Бірақ солардың қаншасы шын мәнінде отандық ғылыми өнім? Қаншасы экономикаға, білімге, өндіріс пен қауіпсіздікке нақты пайда беріп отыр?
Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Мұрат Әбенов осы мәселеге назар аударып, жоғары оқу орындарының жасанды интеллект саласындағы жұмысын сынға алды, деп Halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
Дайын технологияны өз жетістігіміз деп көрсетуге бола ма?
Әбеновтің айтуынша, кей университеттер дайын шетелдік технологияны пайдаланып, соның сыртына жергілікті интерфейс құрумен шектеліп отыр. Мұндай өнімді толыққанды отандық ғылыми жетістік ретінде көрсету дұрыс емес.
Ол Жетісу университетіндегі AI-DOS жобасын мысалға келтірді. Жоба талапкерлер мен студенттерге оқу кестесі, грант, қабылдау тәртібі секілді ақпарат беретін көмекші ретінде таныстырылған. Алайда Әбеновтің пікірінше, мұндай шешімдер университеттің ғылыми қуатын толық көрсете алмайды.
Мәселе бір ғана жобаға тіреліп тұрған жоқ.
Негізгі мәселе – қазақстандық университеттердің жасанды интеллектіні тек қолданушы деңгейінде пайдаланып қала ма, әлде өз технологиясын жасайтын ғылыми орталыққа айнала ма деген сұрақта.
Әбенов шетел университеттерінің тәжірибесіне назар аударады. Онда жасанды интеллект порттарды басқаруға, геномдық зерттеулерге, өндіріс пен машина жасауға, күрделі ғылыми есептерді шешуге тартылып отыр. Яғни университеттің жұмысы таныстырылыммен емес, ел экономикасына қосқан нақты үлесімен өлшенеді.
Суперкомпьютер бар. Оны кім және не үшін пайдаланады?
Қазақстан үшін де осы өлшем маңызды.
Себебі соңғы жылдары жасанды интеллект мемлекеттік деңгейдегі басым бағытқа айналды. Елде суперкомпьютерлік қуаттар іске қосылып, университеттер мен ғылыми ұйымдарға жаңа мүмкіндік берілді. Бірақ техника сатып алу – істің жартысы ғана. Оны нақты ғылыми міндеттермен жүктеу одан да маңызды.
Әбенов осы тұсты ерекше көтереді.
Егер ғылыми орта үлкен деректермен жұмыс істемесе, ұлттық модельдер жасамаса, су ресурстары, сейсмология, ауыл шаруашылығы, энергетика, көлік секілді салалардағы күрделі мәселелерді шешуге кіріспесе, ең қымбат технологияның өзі толық пайдаланылмай қалуы мүмкін.
Бұл жерде мәселе тек ғылым туралы емес.
Бұл – мемлекеттік қаржының тиімділігі туралы әңгіме.
Қазақстан университеттері мемлекеттен бөлінген ресурстың орнына қандай өнім беріп отыр? Қандай ғылыми жаңалық экономикаға енгізілді? Қай жоба өз технологиямызды қалыптастырды? Қайсысы сыртқы дайын платформаның негізінде ғана жасалды?
Мұрат Әбенов көтерген мәселенің салмағы осында.
Халық Кеңесіндегі ғылым тақырыбы жалғасып жатыр
Әбеновтің бұл пікірі Қазақстан Халық Кеңесіндегі ғылым мен инновация тақырыбының жалғасы ретінде де көрінеді.
Бұған дейін Halyq-kenesi.kz Борис Поломарчуктың ғылым, білім және инновацияны Кеңес жұмысының маңызды бағыттарының бірі ретінде атағанын жазған болатын. Бұл материалда жаңа институттың нақты міндеттері сөз болған.
Енді сол әңгіменің ішіне жасанды интеллект мәселесі де келіп қосылды.
Мұнда Халық Кеңесінің рөлі де маңызды.
Кеңес мүшесінің айтқан сөзі пікір күйінде қалып қоюы мүмкін. Немесе ол нақты ұсынысқа айналып, тиісті мемлекеттік органның алдына қойылуы мүмкін.
Halyq-kenesi.kz осыған дейін министрліктердің Халық Кеңесі ұсыныстарын елемей өте ала ма деген мәселені көтерген еді. Сол сараптамада Кеңестің ұсыныстары міндетті түрде орындалмаса да, мемлекеттік органдар оларды қараусыз қалдыра алмайтынына назар аударылды.
Енді министрліктен жауап керек
Сондықтан Әбеновтің сынынан кейін Ғылым және жоғары білім министрлігіне қойылатын сұрақтар да нақты.
Ұлттық суперкомпьютердің қазіргі жүктемесі қандай?
Оны қанша университет пайдаланып отыр?
Қандай отандық модельдер жасалды?
Мемлекеттік грант алған жасанды интеллект жобаларының қаншасы нақты экономикада қолданылып жатыр?
Дайын шетелдік платформаны пайдаланатын өнім мен отандық ғылыми әзірлеменің аражігі қалай ажыратылады?
Бұл сұрақтардың жауабы керек.
Өйткені бүгінгі Қазақстан үшін жасанды интеллект – сәнді тақырып емес. Ол экономикалық бәсекеге қабілеттілікке, білім мен ғылымның сапасына, технологиялық тәуелсіздікке тікелей әсер ететін сала.
Осы тұрғыдан алғанда, Мұрат Әбеновтің сыны бір университеттің жобасына айтылған ескерту емес. Бұл – бүкіл жүйеге қойылған талап.
Сын айтылды. Енді нәтиже көрінуі тиіс
Халық Кеңесінің өзі де дәл осындай мәселелерде сөзден іске көшудің үлгісін көрсетуі тиіс.
Бұған дейін жол сапасына қатысты сыннан кейін Үкімет деңгейінде нақты өзгерістер басталғанын Halyq-kenesi.kz жазған болатын.
Егер жасанды интеллект мәселесінде де сондай жалғастық болса, бұл Кеңес мүшесінің жеке пікірі ғана емес, мемлекеттік саясатқа ықпал ететін бастамаға айналар еді.
Қазір мәселе көтерілді.
Енді жауап керек.
Ал одан кейін – нәтиже.
Қазақстан жасанды интеллектіні пайдаланатын ел болып қана қалмауы тиіс.
Оны жасайтын елге айналуы керек.
