Мазмұнға өту
Жаңалықтар

Рухани келісімнен нақты іске: Астанада төрт бағыт бекітілді. Қазақстан Халық Кеңесі қандай рөл атқарады?

996 рет оқылды7 минут оқу

Астанада өткен халықаралық конференцияда дінаралық келісімді нақты қоғамдық бастамаларға айналдырудың төрт басым бағыты айқындалды. Экология, жасанды интеллект этикасы, ауыр дертке шалдыққан балалардың құқықтары және қоғамдық ағарту мәселелері енді халықаралық ынтымақтастықтың практикалық күн тәртібіне шықты. Жиынға Қазақстан Халық Кеңесінің өкілдері де қатысты. Алайда басты мәселе – қабылданған құжаттарды кім жүзеге асырады, оның нәтижесін кім бақылайды? Бұл туралы halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

2026 жылғы 19 қазанда Астанадағы Бейбітшілік және келісім сарайында «Діндер диалогы: рухани келісімнен ортақ әрекеттерге» атты халықаралық конференция өтті. Оны Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы ұйымдастырды.

Жиынға мемлекеттік органдардың өкілдері, Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттары, Қазақстан Халық Кеңесінің өкілдері, дипломатиялық корпус мүшелері, Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезінің институттары, халықаралық ұйымдар, діни бірлестіктер мен ғылыми-сарапшылық қауымдастық қатысты.

Биылғы конференцияның ерекшелігі – дінаралық келісімнің маңызы туралы кезекті мәлімдемемен шектелмеуі. Қатысушылар халықаралық деңгейде қабылданған құжаттарды жүзеге асыру тетіктерін талқылап, алдағы жұмыстың басым бағыттарын белгіледі.

Үш халықаралық құжат: қағаздағы қағидат нақты іске айнала ма?

Конференцияның негізгі күн тәртібі Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасы бойынша және 2025 жылғы Астана бейбітшілік декларациясын дамыту аясында әзірленген үш халықаралық құжатқа арналды.

Олар:

  • «Діндердің климаттың өзгеруіне қарсы күрестегі рөлі»;

  • «Дін саласындағы жасанды интеллектті қолданудың этикалық кодексі»;

  • «Жазылмайтын дертке шалдыққан баланың құқықтары жөніндегі хартия».

Бұл құжаттар бір қарағанда әртүрлі салаларды қамтиды. Алайда олардың ортақ негізі бар: қоршаған ортаны қорғау, технологиялық дамудың адамгершілік шекарасын айқындау және қоғамның ең осал мүшелерін қорғау.

Мәселен, климаттың өзгеруімен күрес тек экологтардың немесе мемлекеттік органдардың міндеті емес. Діни бірлестіктер мен азаматтық қоғам да табиғатқа жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастыруға ықпал ете алады.

Бұл мәселе Қазақстан Халық Кеңесінің күн тәртібіне де еніп отыр. Бұған дейін Кеңес мүшесі Николай Арсютин Павлодар облысындағы экологиялық проблемаларды шешудің алты бағытын ұсынған еді. Оның бастамалары өнеркәсіптік шығарындыларға тәуелсіз аудит жүргізуді, экологиялық төлемдердің жұмсалуын бақылауды және тұрғындар денсаулығын қорғауды қамтиды.

Демек, халықаралық деңгейде көтерілген экологиялық жауапкершілік мәселесінің Қазақстан өңірлерінде нақты шешімін күткен тұстары бар.

Гүлсана Қожабай: жұмыс топтары құрылып, жол картасы әзірленуі керек

Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы басқармасының төрағасы Гүлсана Қожабай халықаралық құжаттарды іске асыру үшін мемлекеттік органдардың, діни бірлестіктердің және шетелдік серіктестердің күш-жігерін біріктіру қажет екенін атап өтті.

Ол осы бағыттағы жұмысты жүйелеу үшін сараптамалық жұмыс топтарын құру және кешенді жол картасын әзірлеу бастамасын жариялады.

Бұл – конференциядағы маңызды ұсыныстардың бірі.

Өйткені халықаралық декларациялардың қоғамдық маңызы олардың қабылдануымен ғана өлшенбейді. Жол картасында жауапты мекемелер, орындау мерзімдері, қаржыландыру көздері мен нәтижені бағалау көрсеткіштері белгіленген жағдайда ғана оларды жүзеге асыру барысына баға беруге болады.

Осы тұрғыдан Қазақстан Халық Кеңесінің салалық комиссияларына азаматтарды тарту және қоғамдық ұсыныстарды қарау тетіктері туралы бұған дейін көтерілген мәселелер ерекше маңызға ие.

Халықаралық орталық ұсынған жұмыс топтары мен Қазақстан Халық Кеңесінің комиссиялары арасында өзара іс-қимыл орнату мүмкіндігі де қарастыруға тұрарлық. Алайда мұндай ынтымақтастық туралы нақты шешім жарияланған жоқ.

Православие шіркеуі мен ҚМДБ өкілдері қандай ұсыныс айтты?

Қазақстан Православие шіркеуінің Астана шіркеулік округінің қызметкері, архимандрит Сергий Карамышев Халықаралық орталықтың бастамаларына қолдау білдірді.

Ол халықаралық құжаттарды іске асыру үшін бейінді университеттермен, экологиялық ұйымдармен, медициналық мекемелермен және жасанды интеллект платформаларын әзірлеушілермен ынтымақтастық орнату идеясын қолдады.

Бұл ұсыныстың мәні – дінаралық келісімді діни ұйымдардың өзара қарым-қатынасымен ғана шектемеу. Ғылым, медицина, технология және экология салаларының мамандары тартылған жағдайда қоғамдық маңызы бар жобаларды жүзеге асыру мүмкіндігі кеңейеді.

Ал Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Шариғат және пәтуа бөлімінің меңгерушісі, наиб-мүфти Сансызбай Құрбанұлы Шоқанов Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жүргізіп отырған мемлекеттік саясаттың стратегиялық маңызына тоқталды.

Оның айтуынша, Президенттің дәйекті саясаты жаһандық бейбітшілікті нығайтуға және ел ішіндегі қоғамдық келісімді сақтауға негіз болып отыр.

Конференцияға қатысқан діни қауымдастық өкілдерінің пікірлері әртүрлі конфессиялардың ортақ қоғамдық міндеттер төңірегінде ынтымақтасуға дайын екенін көрсетті.

Халықаралық діни ұйымдардан бейнеқұттықтаулар жолданды

Конференция қатысушыларына Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезі Хатшылығының XXIV отырысына қатысқан бірқатар халықаралық діни қайраткер бейнеқұттықтау жолдады.

Олардың қатарында Англикан қауымдастығы Бас хатшысының орынбасары, епископ Джо Бейли Уэллс, Мысыр Араб Республикасы Уақыптар министрлігінің өкілі, доктор Усама Фахри, Қасиетті Тақтың Дінаралық диалог жөніндегі дикастериясының бөлім басшысы Лоран Басанезе және Мәскеу Патриархаты Сыртқы шіркеулік байланыстар бөлімінің дінаралық қатынастар жөніндегі хатшысы Илия Кашицын бар.

Халықаралық діни құрылымдардың бұл бастамаларға назар аударуы Астанада қабылданған құжаттардың Қазақстан шеңберінен тыс талқыланып жатқанын аңғартады.

Бірақ халықаралық қолдау мен нақты іске асыру – екі бөлек мәселе. Құжаттарда көзделген бастамалардың ұлттық деңгейде қалай қолданылатыны, қандай ұйымдар қатысатыны және олардың нәтижесі қалай бағаланатыны келесі кезеңде белгілі болуға тиіс.

Жасанды интеллект пен өнер: рухани келісімнің жаңа өлшемі

Қазақ ұлттық өнер университетінің «Кескіндеме және мүсін» кафедрасының профессоры Лейла Махат қоғамдық сананы қалыптастырудағы өнердің рөліне тоқталды.

Оның пікірінше, өнер адамның ішкі әлемін бейнелеп қана қоймай, қоғамдағы адамгершілік құндылықтардың орнығуына ықпал етеді.

Профессор өнердің дамуы мен зорлық-зомбылық деңгейінің төмендеуі арасындағы ықтимал байланысқа назар аударып, бейбітшілік пен рухани келісім идеяларын таратуда шығармашылық мүмкіндіктерді кеңінен пайдалануды ұсынды.

Ал жасанды интеллектіні діни салада қолдану мәселесі тек технологиялық жаңалық ретінде қарастырылмайды. Мұнда адамның сенімі, жеке деректерінің қорғалуы, діни ақпараттың дұрыстығы және автоматтандырылған жүйелердің жауапкершілік шегі маңызды.

Бұған дейін Halyq-kenesi.kz Қазақстандағы жасанды интеллект жобаларының нақты нәтижелілігіне қатысты Мұрат Әбенов көтерген сын-пікірлерді жариялаған болатын.

Технологияға бөлінген қаражат пен оның қоғамға тигізетін нақты пайдасының арақатынасы қандай болса, діни саладағы жасанды интеллектінің де тиімділігі мен қауіпсіздігі айқын өлшемдер арқылы бағалануы тиіс.

Төрт бағыт бекітілді. Енді жауапкершілік кімде?

Конференция қорытындысында қатысушылар ортақ мәлімдемелерден практикалық іс-қимылға көшудің қажеттігін атап өтті.

Алғашқы кезең үшін төрт стратегиялық басымдық айқындалды:

Біріншісі – ауқымды ақпараттық-ағарту жұмысы. Қоғамға рухани келісімнің маңызын түсіндірумен қатар, қабылданған халықаралық құжаттардың мазмұны мен оларды жүзеге асыру мүмкіндіктері туралы қолжетімді ақпарат беру.

Екіншісі – бірлескен экологиялық бастамалар. Діни ұйымдар, экологтар, азаматтық қоғам институттары және мемлекеттік құрылымдар арасындағы ынтымақтастықты дамыту.

Үшіншісі – жасанды интеллектіні жауапкершілікпен қолдану мәдениеті. Технологиялық шешімдерді әзірлеу мен пайдалануда адам құқықтарын, діни сенім бостандығын және этикалық нормаларды ескеру.

Төртіншісі – жазылмайтын дертке шалдыққан балалардың құқықтарын қорғау. Медициналық көмекпен қатар, балалардың қадір-қасиетін сақтау, отбасыларын қолдау және әлеуметтік қорғау мәселелеріне назар аудару.

Бұл бағыттардың барлығы мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғамның өзара байланысын талап етеді.

Қазақстан Халық Кеңесінің 126 мүшеден тұратын құрылымы әртүрлі қоғамдық топтардың пікірін біріктіруге мүмкіндік береді. Дегенмен өкілдік ауқымының өзі нақты нәтиженің кепілі емес.

Кеңестің құрамы мен міндеттері туралы Борис Поломарчук көтерген мәселелер осы конференцияның қорытындысына да қатысты.

Егер халықаралық құжаттарды іске асыру барысында Қазақстан Халық Кеңесі нақты ұсыныстар әзірлеп, оларды тиісті органдарға жеткізуге қатысса, бұл қоғамдық диалогтың практикалық жалғасына айналуы мүмкін.

Мұндай жұмыстың құқықтық негізі, жауапты тараптары мен қоғамдық бақылау тәртібі бөлек айқындалуға тиіс.

Қазақстан Халық Кеңесінің алдында тұрған мәселе

Қазақстан Халық Кеңесі – жоғары конституциялық консультативтік орган. Оның қоғамдық міндеті әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделері мен ұсыныстарын мемлекеттік шешімдер деңгейіне жеткізуге ықпал етумен байланысты.

Астанадағы конференцияның күн тәртібі осы міндетпен бірқатар тұста үндеседі.

Экология – өңір тұрғындарының денсаулығы мен өмір сапасына қатысты мәселе. Жасанды интеллект этикасы – азаматтардың құқықтары мен сеніміне әсер ететін жаңа бағыт. Ал ауыр дертке шалдыққан балаларды қорғау – мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігін көрсететін маңызды өлшем.

Осы мәселелер бойынша қоғамдық ұсыныстар әзірлеу Қазақстан Халық Кеңесінің салалық комиссиялары үшін ықтимал жұмыс бағыттарының бірі бола алады.

Бұған дейін Халық Кеңесінің халықаралық деңгейде оң бағалануы мен нақты қоғамдық нәтижесінің арақатынасы туралы мәселе көтерілген еді.

Енді сол сұрақ халықаралық конференциялардың өзіне де қатысты.

Атап айтқанда, сараптамалық жұмыс топтары қашан құрылады? Кешенді жол картасы қандай мерзімде әзірленеді? Төрт бағыт бойынша іске асырылатын жобалар мен олардың нәтижелері қоғамға жариялана ма?

Бұл сауалдарға әзірге нақты жауап берілген жоқ.

Рухани келісімнің құндылығы оны дәріптейтін мәлімдемелермен ғана өлшенбейді. Оның шынайы нәтижесі – қорғалған баланың құқығы, тазартылған қоршаған орта, жауапкершілікпен қолданылған технология және қоғамдағы өзара сенім.

Астанада халықаралық деңгейде ортақ әрекетке көшу қажеттігі айтылды. Ендігі сын – сол әрекеттің басталғанын және нәтижесін халықтың көруі.

WhatsApp ↗Telegram ↗

Осы тақырыптағы материалдар

Қазақстанның цифрлық карталары Qajet такси арқылы тәжірибеде сыналмақ
1 566 рет оқылды

Қазақстанның цифрлық карталары Qajet такси арқылы тәжірибеде сыналмақ

Қазақстан цифрлық технологиялар саласында шетелдік платформаларға тәуелділікті азайтып, өз мүмкіндігін кеңейтуге бағытталған маңызды бастаманы қолға алды. Еліміздің картографиялық…

Ғалымның жалақысы, мектептегі буллинг, жастардың болашағы: Халық Кеңесіндегі 66 бастама нақты шешімге айнала ма?
405 рет оқылды

Ғалымның жалақысы, мектептегі буллинг, жастардың болашағы: Халық Кеңесіндегі 66 бастама нақты шешімге айнала ма?

Қазақстанда ғалымдардың еңбекақысы, мектеп оқушыларының психологиялық қауіпсіздігі, жастардың ойынқұмарлыққа тәуелділігі және өңірлердің цифрлық дамуы әлі де өзекті мәселе.…

Көп оқылған

Соңғы жаңалықтар

Экология ұранмен түзелмейді: Ерлан Қошанов ECO Network жобаларының нақты нәтижесіне назар аударды

«Сараман жолы»: қазақ зиялыларының күрделі тағдырын баяндайтын тарихи еңбек

ШОБ-тың экономикадағы үлесі 40,4%, бірақ несие әлі қымбат: Нұртай Сабильянов нақты шешім сұрады

Қазақстанның цифрлық карталары Qajet такси арқылы тәжірибеде сыналмақ

Ғалымның жалақысы, мектептегі буллинг, жастардың болашағы: Халық Кеңесіндегі 66 бастама нақты шешімге айнала ма?

Біз әлеуметтік желідеміз

Қазақстан Халық Кеңесі

Жоғары конституциялық консультативтік орган

Кеңес туралы →

ХАЛЫҚ КЕҢЕСІ

Біздің әлеуметтік желілер

Жаңалықтардан хабардар болыңыз.