Мазмұнға өту
Сараптама

Қайрат Балабиев реформаларды саралады: билік жаңарды, халық не ұтты?

1 446 рет оқылды13 минут оқу

Қазақстанда саяси жүйе жаңарды. Жаңа Конституция күшіне енді, Құрылтай құрылды, Қазақстан Халық Кеңесі жұмысын бастады, мәслихаттар кезектен тыс сайлауға дайындалуда. Бірақ мемлекеттің жаңаруы қабылданған заңдардың санымен өлшенбейді. Ең бастысы – осы өзгерістердің қарапайым азаматтың өмірінен көрінуі. Билік құрылымдары өзгергенімен, шешім қабылдау мәдениеті бұрынғы қалпында қалса, реформаның қоғамдық мәні де әлсірейді, деп хабарлайды halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі.

20 қазанда «Айқын» газетінде жарияланған «Халық сенімі, жаңа Конституция және мемлекеттік басқарудың жауапкершілігі» атты көлемді мақалада Өзбекәлі Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университетінің ректоры Қайрат Балабиев елдегі конституциялық өзгерістерді саяси, экономикалық және әлеуметтік реформалармен сабақтастыра талдаған.

Автордың басты пайымы түсінікті: мемлекеттік институттар халықтың сенімін нақты нәтижемен ақтауға тиіс.

Алайда дәл осы тұжырым Қазақстандағы жаңа басқару жүйесіне әлдеқайда жоғары талап қояды. Өйткені азаматтың сенімі – Конституцияда жазылған қағидат қана емес, күнделікті мемлекеттік шешімдердің сапасына берілетін қоғамдық баға.

Мектеп салынды делік. Онда мұғалім жеткілікті ме? Аурухана ашылды. Дәрігер бар ма? Жол жөнделді. Екі жылдан кейін қайта қазылмай ма? Мемлекеттік орган азаматтың өтінішін қабылдады. Бірақ сол өтініштің тағдыры не болды?

Қоғамға реформаның атауынан бұрын осы сұрақтардың жауабы қажет.

Жаңа Конституция: өзгерген құжат па, өзгеретін жүйе ме?

2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енген жаңа Конституция Қазақстанның мемлекеттік құрылымына елеулі өзгерістер енгізді.

«Айқын» келтірген мәлімет бойынша, жаңа конституциялық модельді іске асыру аясында тоғыз заңнамалық топтама қабылданып, бес дербес конституциялық заң әзірленді. Қолданыстағы тоғыз конституциялық заңға, 15 кодекске және 51 заңға өзгерістер енгізілді.

Бұл – құқықтық жаңарудың ауқымын көрсететін көрсеткіштер. Бірақ заңнаманың көлемі оның орындалу сапасымен бірдей емес.

Мәселен, заң азаматтың ақпарат алу құқығын қорғауы мүмкін. Ал мемлекеттік орган сол ақпаратты дер кезінде бермесе, құқықтың нақты жүзеге асуына кедергі туады.

Қоғамдық бақылауға мүмкіндік берілуі мүмкін. Бірақ азаматтық ұйымдар қажетті құжаттарға қол жеткізе алмаса немесе ұсыныстары уақтылы қаралмаса, бұл мүмкіндік толық пайдаланылмайды.

Сондықтан конституциялық реформаның екінші кезеңі басталды деуге негіз бар. Бірінші кезеңде жаңа құқықтық құрылым жасалды. Ендігі кезеңде сол құрылымның қалай жұмыс істейтіні сыналады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 19 қазанда Қазақстан Халық Кеңесінің жұмысқа кіріскенін атап өтуі де осы тұрғыдан маңызды. Бұған дейін Halyq-kenesi.kz Президенттің мәлімдемесін жаңа органның халық алдындағы нақты нәтижесімен байланыстырып талдаған болатын.

Мемлекет басшысының жаңа саяси архитектурасы билік институттарының арасындағы өкілеттіктерді жаңаша бөлуді көздейді. Бірақ бұл жүйенің түпкі нәтижесі мемлекеттік органдардың бір-бірімен қаншалықты үйлесімді жұмыс істейтініне ғана емес, азамат алдындағы жауапкершілігіне де тәуелді.

Құрылтай заң қабылдайды. Халық Кеңесі кімнің талабын жеткізеді?

Жаңа саяси модельде 145 депутаттан тұратын бір палаталы Құрылтай заң шығарушы биліктің негізгі институты ретінде белгіленді.

Оның депутаттары бес жылға сайланады. Пропорционалды сайлау жүйесі саяси партиялардың рөлін арттырады. Демек, партиялардың қоғам алдындағы жауапкершілігі де күшеюі қажет.

Өйткені сайлауда ұсынылған бағдарлама тек саяси мәлімдеме болып қалмауға тиіс. Ол нақты заңдарға, бюджет шешімдеріне және Үкімет қызметін бақылауға әсер етуі керек.

Ал осы жүйеде Қазақстан Халық Кеңесінің орны ерекше.

2026 жылғы 5 маусымдағы «Қазақстан Халық Кеңесі туралы» Конституциялық заң бойынша, ол – Қазақстан Республикасы халқының мүдделерін білдіретін жоғары конституциялық консультативтік орган.

Кеңес 126 мүшеден тұрады. Оның 42-сі этномәдени бірлестіктерден, 42-сі қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардан, қалған 42-сі мәслихаттар мен қоғамдық кеңестерден ұсынылады.

Бұл құрылым қоғамның әртүрлі бөлігінің қатысуына құқықтық негіз қалайды. Бірақ өкілдіктің болуы қоғамның барлық талабы автоматты түрде ескеріледі дегенді білдірмейді.

Мәселе сол 126 адамның қоғаммен байланыс орнатуында ғана емес, қоғамдық ұсынысты шешімге жеткізу мүмкіндігінде.

Конституциялық заң Кеңеске Құрылтайға заң жобаларын енгізу құқығын береді. Алайда бұл құқықты жүзеге асырудың бірнеше сатысы бар.

Заң жобасын әзірлеу жөніндегі бастаманы кемінде 42 мүше көтере алады немесе Төралқа тиісті шешім қабылдайды. Ал дайын жобаны Құрылтайға енгізу үшін кемінде 84 мүшенің қолдауы қажет.

Референдум тағайындау туралы бастама көтеру жөніндегі шешімге одан да жоғары талап қойылған – кемінде 95 дауыс.

Halyq-kenesi.kz осы ерекшеліктерді Кеңес ішіндегі дауыс беру тәртібіне арналған құқықтық талдауында түсіндірген.

Бұл нормалар бастамаларды кеңірек қолдаумен қабылдауға арналған. Сонымен бірге олар қоғамда туған ұсыныстың заңға айналуы үшін бірнеше саяси және рәсімдік кезеңнен өту қажеттігін көрсетеді.

Осы тұста бір мәселені назардан шығармау керек: қоғамдық сұраныс әрқашан көпшіліктің бірден қолдауына ие бола бермейді.

Кейде қоғамға қажетті өзгерісті шағын бастамашыл топ ұсынады. Кейде бір облыстағы күрделі мәселе басқа өңір өкілдеріне соншалықты өзекті көрінбеуі мүмкін.

Сондықтан бастама Кеңестің өзінде жеткілікті қолдау таппаса, оның қандай себеппен өтпегені де қоғамға түсіндірілуі маңызды.

Бұған дейін редакция «Халық Кеңесі заң ұсына алады. Бірақ ол кімнің заңын ұсынады?» деген мәселені көтерген еді.

Енді сол сауалдың практикалық жауабы қажет.

Заң жобасының тарихы ашық болуы керек: алғашқы ұсынысты кім жасады, қандай қоғамдық ұйымдар қатысты, сарапшылар қандай қорытынды берді, қандай түзетулер қабылданды және не себепті кейбір ұсыныстар қабылданбады?

Осындай ашықтық қалыптасқанда ғана Қазақстан Халық Кеңесінің заң шығару бастамасы қоғамдық сенімге сүйенетін институттық тетікке айнала алады.

Қоғамдық диалогтың ең әлсіз жері – ұсыныстың кейінгі тағдыры

Қоғамдық талқылауларда жиі кездесетін бір жағдай бар.

Жиын ұйымдастырылады. Қатысушылар сөз сөйлейді. Ұсыныстар жинақталады. Хаттама жасалады.

Бірақ бірнеше айдан кейін сол ұсыныстардың қайсысы жүзеге асқаны көпшілікке белгісіз болуы мүмкін.

Қазақстан Халық Кеңесі мұндай тәжірибені өзгертуге қабілетті институттардың бірі болуға тиіс.

Конституциялық заңның 7-бабында Кеңес сессиясының мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдарға бағытталған ұсынымдары мен ұсыныстары міндетті түрде қаралуға тиіс екені көрсетілген.

Алайда мұнда маңызды құқықтық айырмашылық бар. Міндетті түрде қарау – міндетті түрде қабылдау деген сөз емес.

Оның үстіне заңның 19-бабында қоғамдық ұйымдармен және азаматтармен өзара іс-қимыл жасау мемлекеттік органдарға шешім қабылдау жөнінде автоматты міндеттеме жүктемейтіні де айқындалған.

Бұл ережелер Кеңестің құқықтық мүмкіндігін де, консультативтік мәртебесінің шегін де көрсетеді.

Осы себепті қоғамдық ұсыныстардың орындалуын қадағалау тетіктері айрықша маңызды.

Мәселен, Қазақстанда үкіметтік емес ұйымдардың қызметін реттейтін заң жобасы талқыланып жатыр. Оған Халық Кеңесінің мүшелері де қатысты. Редакция осы талқылаудың нақты заң мәтініне әсері қандай болатынын арнайы көтерді.

Бұл – жаңа саяси модель үшін алғашқы практикалық сынақтардың бірі.

Өйткені азаматтық қоғам өкілдері ұсынған түзетулердің заң жобасына енгізілуі немесе қабылданбау себептерінің ашық көрсетілуі қоғамдық диалогтың қаншалықты мазмұнды екенін байқатады.

Халық Кеңесі мүшесі Геннадий Шиповских те азаматтарды қабылдау мүмкіндігі туралы мәлімдеді. Алайда қоғамдық қабылдаудың нақты тәртібі мен өтініштердің орындалуын бақылау мәселесі қосымша түсіндіруді қажет етеді.

Мұндай қабылдаудың тиімділігі қанша адам келгенімен емес, қанша мәселенің тиісті органға жеткізіліп, қандай жауап алғанымен бағалануы керек.

Мәслихат сайлауы: жергілікті билікке жаңа талап

2026 жылғы 12 қазанда Президент барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы Жарлыққа қол қойды.

Орталық сайлау комиссиясына кезектен тыс сайлауды тағайындау, дайындау және өткізуге байланысты шараларды ұйымдастыру жүктелді.

Бұл – конституциялық реформалардың жергілікті басқару жүйесіне тікелей әсер ететін кезеңі.

Мәслихаттар өңірлік бюджеттерді, даму бағдарламаларын қарайды және жергілікті атқарушы органдар қызметіне қатысты заңда белгіленген бақылау өкілеттіктерін жүзеге асырады.

Сондықтан олардың жаңа құрамын қалыптастыру сайлау рәсімімен ғана шектелмеуі керек.

Тұрғындардың талап-тілегін білу, жергілікті проблемаларды мемлекеттік жоспарлауға енгізу және әкімдіктердің шешімдерін ашық талқылау – жаңа өкілді органдар қызметінің басты өлшемдеріне айналуға тиіс.

Бұл ретте мәслихаттар мен Қазақстан Халық Кеңесінің арасында жаңа байланыс мүмкіндігі пайда болады.

Жергілікті өкілді орган өз өңірінің қажеттіліктерін көтереді. Қоғамдық кеңестер сол мәселелерді азаматтық бақылау мен сараптамадан өткізеді. Ал Халық Кеңесі ұлттық деңгейде шешуді қажет ететін ұсыныстарды жинақтап, тиісті мемлекеттік органдармен және Құрылтаймен талқылай алады.

Алайда осы байланыс нақты өкілеттік пен рәсімдерге сүйенуі қажет. Халық Кеңесі мәслихаттың орнына бюджет қабылдамайды, әкімдіктің орнына жол салмайды.

Оның ықпалы – қоғамдағы мәселені тиісті шешім қабылдайтын деңгейге жеткізуінде.

Экономика өсіп жатыр. Оның нәтижесін халық қалай сезінеді?

Саяси өзгерістер экономикалық саясаттан бөлек қарастырылмайды.

Ұлттық статистика бюросының нақтыланған мәліметі бойынша, 2025 жылы Қазақстанның жалпы ішкі өнімі нақты мәнде 6,5 пайызға өсті.

Бұл – ел экономикасының кеңейгенін көрсететін маңызды көрсеткіш. Бірақ экономикалық өсімнің әрбір азаматтың тұрмысына ықпалы бірдей болмайды.

ЖІӨ өсуі азаматтардың нақты табысының, сатып алу қабілетінің немесе тұрмыстық мүмкіндіктерінің дәл сондай қарқынмен артқанын білдірмейді.

Сондықтан мемлекеттік саясатта макроэкономикалық көрсеткіштермен қатар өңірлердегі өмір сапасы да өлшенуі қажет.

Көлік саласының көрсеткіштері осы мәселені айқын көрсетеді.

Көлік министрлігінің мәліметі бойынша, 2025 жылы теміржол арқылы 320 миллион тонна жүк тасымалданған. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 5,5 пайызға артық.

«Достық – Мойынты» теміржолының екінші желісі мен Алматыны айналып өтетін теміржол желісі іске қосылды. 4,4 мың шақырымнан астам жолда жөндеу жұмыстары атқарылғаны хабарланды. 775 локомотив жеткізу және 124 вокзалды жаңғырту жөніндегі келісімдер де саланың ауқымын көрсетеді.

Каспий арқылы өтетін Транскаспий халықаралық көлік бағытының дамуы, Ақтау портындағы контейнерлік хаб және көлік дәліздерінің кеңеюі Қазақстанның транзиттік әлеуетін арттыра алады.

Алайда халықаралық жүк тасымалы көлемінің өсуімен қатар оның ел экономикасына беретін нақты қайтарымын да бағалау қажет.

Жаңа логистикалық жоба жергілікті кәсіпорындарға қандай мүмкіндік ашты? Қанша тұрақты жұмыс орны пайда болды? Қай өңір қосымша салық түсіміне ие болды? Жаңа инфрақұрылымның қызмет көрсету сапасы қалай өзгерді?

Инвестицияны игеру көрсеткіші маңызды болғанымен, оның нақты экономикалық және әлеуметтік нәтижесі одан да маңызды.

Президенттің өндірісті қаржыландыруды ұлғайту және инвестициялық жобаларды іске асыру жөніндегі бастамалары да осы тұрғыдан бағалануға тиіс.

Жоспардағы жоба мен пайдалануға берілген кәсіпорынның арасында айырмашылық бар. Ал пайдалануға берілген кәсіпорын мен ұзақ мерзім тиімді жұмыс істейтін өндірістің арасында тағы бір айырмашылық бар.

Мемлекеттік қолдау нәтижесі осы кезеңдердің бәрінде ашық есептелгені дұрыс.

Туризм, мектеп, медицина: жоспардың көлемі емес, қызметтің сапасы

Қазақстанның туристік әлеуеті жөнінде көп айтылады.

Түркістанның тарихи мұрасы, Бурабайдың табиғаты, Алтай мен Маңғыстаудың ландшафты, Каспий жағалауы – елдің маңызды мүмкіндіктері.

2029 жылға дейінгі салалық жоспарларда туризмнің жалпы қосылған құнын 6,3 триллион теңгеге жеткізу, саладағы жұмыспен қамтылғандар санын 800 мыңға дейін арттыру, ішкі туристер санын 11 миллионнан, шетелдік туристер санын 4 миллионнан асыру көзделген.

Бұл – жоспарлы мақсаттар. Оларды қол жеткізілген нақты нәтижемен шатастыруға болмайды.

Туризмнің дамуы тек келушілер санымен өлшенбеуге тиіс. Өңір тұрғындарының табысына, шағын бизнестің дамуына, инфрақұрылымның сапасына және табиғи нысандардың сақталуына ықпалы да ескерілуі қажет.

Дәл осындай талап білім беру мен денсаулық сақтау салаларына да қатысты.

«Айқын» материалында келтірілген мәлімет бойынша, 2025 жылы ұлттық жобалар аясында 198 мектеп пен 655 денсаулық сақтау нысанының құрылысы аяқталған. Сондай-ақ 10 мыңнан астам орынға арналған 30 студенттік жатақхана пайдалануға берілген.

Бұл көрсеткіштердің әлеуметтік маңызы бар. Дегенмен жаңа ғимарат өздігінен сапалы қызметтің кепілі емес.

Мектептің сапасын оның сыртқы көрінісі емес, білім беру нәтижесі, мұғалімдердің жеткіліктілігі, оқу ортасы және балалардың қауіпсіздігі анықтайды.

Медициналық нысанның тиімділігі ашылу салтанатымен емес, тұрғындардың уақтылы медициналық көмек алу мүмкіндігімен бағалануға тиіс.

Ауылдық амбулатория салынып, бірақ дәрігер мен қажетті құрал-жабдық жетіспесе, инфрақұрылымға жұмсалған қаражат күткен әлеуметтік нәтижені толық бермейді.

Мұндай мәселелерді Қазақстан Халық Кеңесінің салалық комиссиялары мен өңірлік өкілдері мемлекеттік бағдарламаларды талдау кезінде ескере алады.

Өңірлердегі айырмашылық – реформаның негізгі сынағы

Қазақстанның барлық өңіріндегі әлеуметтік-экономикалық жағдай бірдей емес.

Бір қалада тұрғын үй мен инженерлік инфрақұрылым мәселесі күрделі болуы мүмкін. Екінші өңірде экология, үшіншісінде медицина, төртіншісінде жұмыссыздық немесе жол сапасы алдыңғы орынға шығады.

Сондықтан бірыңғай мемлекеттік бағдарлама әр өңірдің қажеттілігін толық қамтымауы мүмкін.

Бұл мәселені Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері де көтере бастады.

Мәселен, Кеңес мүшесі Әлия Юсупова Шымкенттегі жол, жылумен қамту, экология, мектептер мен ауруханаларға қатысты проблемаларды республикалық деңгейде көтеру қажеттігін айтты.

Halyq-kenesi.kz оның мемлекеттік бағдарламалардың нәтижесін тұрғындар нақты сезінуі керектігі жөніндегі ұстанымын жариялады.

Павлодар облысында Кеңес мүшесі Николай Арсютин экологиялық мәселелер бойынша алты бастама көтерді.

Олардың қатарында өндірістік кәсіпорындарға тәуелсіз экологиялық аудит жүргізу, Ертіс пен өндірістік қалдық жинақтауыштарының жағдайын зерттеу, Екібастұзда онкологиялық орталық салу және экологиялық төлемдердің жұмсалу тиімділігін тексеру ұсыныстары бар.

Редакция осы бастамалардың мазмұны мен шешім қабылдау үшін қажет қосымша қадамдарды талдаған болатын.

Бұл екі мысал жаңа институттың әлеуетін де, оның алдында тұрған міндетті де көрсетеді.

Әзірге бастама көтеру мен нақты шешім қабылдауды ажырата білу керек.

Экологиялық аудит жүргізу ұсынылса, оның өткізілуі туралы шешім, жауапты орган және мерзім қажет. Аурухана салу мәселесі көтерілсе, алдымен қажеттілік, қаржыландыру, кадрлық қамтамасыз ету және жоба тиімділігі бағалануға тиіс.

Ал тиісті шешім қабылданған жағдайда, оның орындалуын бақылау басталады.

Осылайша, Қазақстан Халық Кеңесінің қызметін бағалауда тек ұсыныстар саны емес, олардың қандай нәтижеге жеткені маңызды болады.

Әлеуметтік мемлекеттің бағасы – отбасының тұрмысы

Қай мемлекеттің де әлеуметтік саясатының басты нысанасы – адам.

2025 жылы Қазақстанда әлеуметтік салаға 9,3 триллион теңге, өңірлерді қолдауға 7,7 триллион теңге бағытталғаны туралы көрсеткіштер «Айқын» мақаласында келтірілген.

Бұл деректер мемлекеттік қаржыландырудың ауқымын аңғартады. Бірақ бюджет қаражатының көп бөлінуі әрбір отбасының әлеуметтік мәселесі шешілді деген қорытынды жасауға жеткіліксіз.

Зейнеткерге дәрі-дәрмек қолжетімді ме? Мүгедектігі бар азамат қоғамдық көлікті кедергісіз пайдалана ала ма? Жас отбасының баспанаға қол жеткізу мүмкіндігі қандай? Ауыл тұрғыны сапалы медициналық қызмет алу үшін қанша қашықтыққа баруға мәжбүр?

Әлеуметтік реформалардың сапасы осы мәселелерге берілетін нақты жауаптар арқылы ашылады.

Бюджеттің игерілуі – қаржылық тәртіптің бір көрсеткіші. Ал әлеуметтік бағдарламаның нәтижелілігі – сол қаражаттың адамдардың өмірін қаншалықты жақсартқанын білдіретін бөлек өлшем.

Қоғамдық бақылау да осы айырмашылықты ескеруі қажет.

Халықпен байланыс орнату жеткіліксіз. Кері жауап болуы керек

Қазақстан Халық Кеңесінің маңызды міндеттерінің бірі – азаматтық қоғаммен, қоғамдық ұйымдармен және өңірлермен байланысты дамыту.

Қоғамдық кеңестердің жергілікті деңгейдегі жұмысын Кеңестің жалпыұлттық міндеттерімен сабақтастыруға құқықтық негіз жасалды.

Енді осы байланыстың нәтижелі әрі ашық жұмыс істеуі маңызды.

Өңірден көтерілген мәселе қайда жолданғанын, кім қарағанын, қандай шешім қабылданғанын азамат көре алуы керек.

Мемлекеттік орган ұсынысты қолдаса, оның орындалу жолы түсіндірілгені жөн. Қолдамаса, себептері көрсетілуі қажет.

Мұндай талап барлық мәселе міндетті түрде оң шешілуге тиіс дегенді білдірмейді. Мемлекет ресурстары шектеулі, ал қоғамдық сұраныстар сан алуан.

Дегенмен түсінікті жауап пен ашық шешім азаматтың мемлекеттік институттарға деген сенімін күшейте алады.

Осы бағытта Halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігінің «Халық дауысы» бөлімі де оқырмандарға өз өңіріндегі әлеуметтік, құқықтық және қоғамдық маңызы бар мәселелерді редакция назарына жеткізуге мүмкіндік береді.

Редакция түскен ақпаратты тексеріп, журналистік материал әзірлеу немесе тиісті мекемеге ресми редакциялық сауал жолдау мүмкіндігін қарастырады.

Алайда бұл бөлім мемлекеттік органдарға ресми өтініш беру сервисін алмастырмайды. Оның мақсаты – қоғамдық мәселелерді журналистік тұрғыдан көтеру, деректерді тексеру және жауапты тараптардың ұстанымын анықтау.

Қоғамдық сенім үшін тәуелсіз ақпарат құралдарының осындай бақылау қызметі де маңызды.

Жауапкершілік – жаңа саяси жүйенің басты өлшемі

Қазақстанның жаңа конституциялық құрылымы мемлекеттік басқарудың мүмкіндіктерін кеңейтті.

Құрылтай заң шығарады. Үкімет мемлекеттік саясатты жүзеге асырады. Мәслихаттар жергілікті өкілдік міндеттерін атқарады. Қазақстан Халық Кеңесі қоғамның мүддесін білдіретін консультативтік орган ретінде заңнамалық бастама көтере алады және мемлекеттік саясатқа қатысты ұсыныстар әзірлейді.

Бұл институттар бір-бірін алмастырмайды. Әрқайсысының конституциялық орны, өкілеттігі мен жауапкершілік шегі бар.

Ендігі мәселе – олардың арасындағы өзара байланысты азаматқа түсінікті әрі нәтижелі ету.

Қоғамдық ұйым көтерген мәселе Кеңес талқылауына түссе, оның әрі қарайғы тағдыры белгілі болуы керек.

Кеңес мемлекеттік органға ұсыным жолдаса, қаралу нәтижесі ашық көрсетілгені дұрыс.

Заң жобасы Құрылтайға енгізілсе, оның қандай қоғамдық қажеттіліктен туғаны түсіндірілуі қажет.

Мемлекеттік бағдарламаға миллиардтаған теңге бөлінсе, нәтиже тек қаржы игеру көрсеткішімен бағаланбауға тиіс.

Әрине, жаңа саяси институттардың жұмысын бірден түпкілікті бағалау ерте. Олардың тұрақты тәжірибесі, қоғамдық бақылау мәдениеті мен нақты нәтижелері уақыт өте қалыптасады.

Бірақ осы алғашқы кезеңнің өзінде жауапкершілік стандарттарын айқындауға болады.

Мемлекеттік басқаруда ашық есеп беру, қабылданған шешімнің уәжін түсіндіру, қоғамдық ұсыныстың қозғалысын көрсету және нәтижені тәуелсіз бағалауға мүмкіндік беру қалыпты тәжірибеге айналуы керек.

Қайрат Балабиевтің «Айқын» газетінде көтерген халық сенімі туралы тұжырымының өзектілігі де осында.

Саяси жаңғырудың түпкі мақсаты мемлекеттік органдардың атауын немесе құрамын өзгерту ғана болмауы тиіс. Ол мемлекеттің азаматпен қарым-қатынасын, биліктің шешім қабылдау тәртібін және қоғамдық жауапкершілік мәдениетін жаңартуға қызмет етуі қажет.

Елдің географиялық мүмкіндігі, табиғи байлығы, өндірістік әлеуеті, көлік дәліздері, туристік нысандары мен адами капиталы – үлкен ресурстар. Бірақ олардың бәрі мемлекеттік саясаттың сапасына тәуелді.

Қоғамның сенімі жарияланған жоспарлардың көлемімен емес, сол жоспарлардың қаншалықты орындалғанымен қалыптасады.

Жаңа Конституция билікке жаңа өкілеттік берді. Енді сол өкілеттіктің халыққа қандай мүмкіндік бергенін көрсету қажет.

Өйткені мемлекеттің жаңарғанын заңның мәтінінен көруге болады. Ал өзгергенін халықтың өмірінен көруіміз керек.

Halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігінің авторлық талдауы. Материалда «Айқын» газетінің 2026 жылғы 20 қазандағы жарияланымында қозғалған мәселелер, қолданыстағы конституциялық заң нормалары және ресми экономикалық деректер сараланды. Сараптамалық пікірлер мемлекеттік органдардың қабылдаған шешімдері немесе ресми қорытындылары ретінде ұсынылмайды.

WhatsApp ↗Telegram ↗

Осы тақырыптағы материалдар

«Екі акула ауға түсті»: Нұртөре Жүсіп ұлттық компаниялардағы жемқорлық күдігіне қатысты пікір білдірді
1 197 рет оқылды

«Екі акула ауға түсті»: Нұртөре Жүсіп ұлттық компаниялардағы жемқорлық күдігіне қатысты пікір білдірді

Миллиардтаған қаржыны басқаратын лауазымды тұлғалардың жауапкершілігі қандай болуы керек? Жоғары жалақы мен қомақты сыйақы алатын басшылардың сыбайлас жемқорлық…

625 үлескердің тағдыры, «Бала қоры» және 2027 жылға қалған құрылыс: Қошанов қабылдауында қандай мәселелер көтерілді?
696 рет оқылды

625 үлескердің тағдыры, «Бала қоры» және 2027 жылға қалған құрылыс: Қошанов қабылдауында қандай мәселелер көтерілді?

Қоғамдық қабылдаудың нәтижесі айтылған уәдемен емес, шешілген мәселемен өлшенеді. Бір жерде 625 азаматтың үлескерлік құқығы қорғалуға тиіс, екінші…

Жолдауды түсіндіру жеткілікті ме? Батыс Қазақстанда айтылған уәделердің орындалуына кім жауап береді?
1 923 рет оқылды

Жолдауды түсіндіру жеткілікті ме? Батыс Қазақстанда айтылған уәделердің орындалуына кім жауап береді?

Батыс Қазақстан облысында министрлік өкілдері мен Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі тұрғындармен кездесіп, Президент Жолдауындағы міндеттерді түсіндірді. Білім сапасы,…

Көп оқылған

Соңғы жаңалықтар

Экология ұранмен түзелмейді: Ерлан Қошанов ECO Network жобаларының нақты нәтижесіне назар аударды

«Сараман жолы»: қазақ зиялыларының күрделі тағдырын баяндайтын тарихи еңбек

ШОБ-тың экономикадағы үлесі 40,4%, бірақ несие әлі қымбат: Нұртай Сабильянов нақты шешім сұрады

Қазақстанның цифрлық карталары Qajet такси арқылы тәжірибеде сыналмақ

Ғалымның жалақысы, мектептегі буллинг, жастардың болашағы: Халық Кеңесіндегі 66 бастама нақты шешімге айнала ма?

Біз әлеуметтік желідеміз

Қазақстан Халық Кеңесі

Жоғары конституциялық консультативтік орган

Кеңес туралы →

ХАЛЫҚ КЕҢЕСІ

Біздің әлеуметтік желілер

Жаңалықтардан хабардар болыңыз.