«Зауыттар табыс табады, экологияға кім жауап береді?» – Арсютин алты бастама көтерді

Павлодар, Екібастұз және Ақсу қалаларындағы өндірістік жүктеменің қоршаған орта мен тұрғындар денсаулығына ықпалы Қазақстан Халық Кеңесінің күн тәртібіне ұсынылды. Кеңес мүшесі Николай Арсютин ірі кәсіпорындарға тәуелсіз экологиялық аудит жүргізуді, Екібастұзда онкологиялық орталық салуды және экологиялық төлемдердің жұмсалуын тексеруді талап етіп отыр. Оның алты бастамасы Кеңестің Экология жөніндегі комиссиясының 2027 жылғы жұмыс жоспарына енгізу үшін жолданды, деп хабарлайды halyq-kenesi.kz ақпарат агенттігі «Салем, Экибастуз» басылымына сілтеме жасап.

Өндірістің пайдасы бар. Ал экологиялық зардапқа кім жауап береді?

Қазақстан Халық Кеңесінің мүшесі Николай Арсютин Павлодар облысындағы экологиялық ахуалды тек табиғатты қорғау мәселесі ретінде қарастыру жеткіліксіз деп санайды.

«Павлодар, Екібастұз және Ақсу ондаған жыл бойы елеулі өндірістік жүктемені көтеріп келеді. Жинақталған проблемаларды талқылаудан нақты шешімдерге көшетін уақыт жетті», – дейді ол.

Кеңес мүшесі өңірдегі ірі кәсіпорындарға тәуелсіз экологиялық аудит жүргізуді ұсынды. Оның мақсаты – нақты шығарындылар көлемін бағалау, өндірістік қалдықтарды қайта өңдеу мүмкіндіктерін анықтау және табиғатты қорғау міндеттемелерінің орындалуын тексеру.

Бұл бастама Қазақстан Халық Кеңесінің нақты міндеттері мен өкілдік жауапкершілігі туралы бұрын көтерілген мәселемен тікелей сабақтас. Кеңес мүшелері өңірлерден проблема жеткізумен шектелмей, оны шешудің нақты жолдарын ұсынуға ұмтылып отыр.

Алайда аудит жүргізу жөніндегі ұсыныс әзірге қабылданған шешім емес. Оның жүзеге асуы үшін жауапты органдар, тексеру әдістемесі және нәтижелерді жариялау тәртібі айқындалуы қажет.

Ертіс пен Былқылдақ: су мәселесі де назарда

Арсютиннің екінші бастамасы – су ресурстарын қорғау.

Ол Ертіс өзенінің экологиялық жағдайына назар аударып, Былқылдақ өндірістік қалдық жинақтауышының жай-күйін жеке қарастыруды, ластану мәселелерін шешуді және тазарту құрылыстарын жаңғыртуды ұсынды.

Үшінші бастама қалаларды көгалдандыруға қатысты. Кеңес мүшесінің пікірінше, жасыл желек отырғызудан бұрын оны суаратын техникалық су құбырлары салынуы керек.

Мұндай тәсіл көшеттердің сақталуына, бюджет қаражаты мен су ресурстарының тиімді жұмсалуына мүмкіндік береді.

Экологиялық жобалардың нәтижесін бағалау мәселесі «Таза Қазақстан» бастамасы мен мемлекеттік міндеттердің орындалуы туралы материалымызда да қозғалған болатын.

Өйткені табиғатты қорғау шараларының тиімділігі өткізілген акциялармен емес, ауа мен судың нақты сапасымен бағалануы тиіс.

Екібастұзға онкологиялық орталық салу ұсынылды

Төртінші бастама – Екібастұз қаласында заманауи ауданаралық онкологиялық орталық салу.

Сонымен бірге Арсютин өндірістік қалалар тұрғындарын медициналық тексеруден өткізу және сауықтыру жөніндегі арнайы бағдарлама әзірлеуді ұсынды.

Бұл ұсыныстың әлеуметтік маңызы бар. Дегенмен өндірістік шығарындылар мен нақты аурулардың арасындағы байланысты анықтау үшін ресми медициналық деректер мен ғылыми зерттеулер қажет.

Онкологиялық орталық салу туралы шешім қабылданса, оның қажеттілігі, медициналық қызмет көрсету аумағы, кадрлық қамтамасыз етілуі және қаржыландыру мәселелері тиісті мемлекеттік органдар тарапынан бағалануы керек.

Өңірлердегі денсаулық сақтау және инфрақұрылым проблемалары бұған дейін де көтерілген. Halyq-kenesi.kz жариялаған Гүлқасима Сүйентаеваның өңірлік мәселелер туралы сұхбатында мемлекеттік бағдарламалар мен жергілікті жердегі нақты қажеттіліктердің арасындағы алшақтық сөз болған еді.

Екібастұздағы онкологиялық орталық жөніндегі ұсыныс та осындай қажеттіліктердің мемлекеттік жоспарлауда қалай ескерілетінін көрсететін мәселелердің бірі.

Экологиялық төлемдер қайда жұмсалып жатыр?

Бесінші бастама – кәсіпорындар төлейтін экологиялық төлемдердің пайдаланылу тиімділігін тексеру.

Арсютин өңірдің табиғи ресурстарын ұзақ уақыт бойы пайдаланған кәсіпорындар қоршаған ортаны қалпына келтіруге және тұрғындардың денсаулығын қорғауға тікелей қатысуы керек деп есептейді.

Мұнда қаражаттың көлемімен қатар оның қандай жобаларға бөлінгені, сол жобалардың нәтижесі және қоғамға есеп беру тәртібі маңызды.

Бұл мәселе қоғамдық кеңестердің нақты бақылау жүргізу мүмкіндігі туралы пікірталаспен де байланысты. Қоғамдық ұйымдар мен сарапшылар қаржының бөлінуі ғана емес, оның жұмсалу нәтижесі жөніндегі ақпаратқа да қол жеткізе алуы керек.

Арсютиннің алтыншы бастамасы – экологиялық ақпараттың ашықтығын қамтамасыз ету.

Оның ұсынысына сәйкес, тұрғындар ластану көрсеткіштерін және кәсіпорындардың табиғатты қорғау міндеттемелерін қалай орындап жатқанын көре алуы қажет.

Ақпараттың ашықтығы қоғамдық бақылаудың негізгі алғышарттарының бірі. Алайда қандай деректердің, қандай мерзіммен және қандай форматта жарияланатыны әзірге нақтыланбаған.

Халық Кеңесінің комиссиясы Павлодарға бара ма?

Николай Арсютин Экология жөніндегі комиссияның көшпелі отырысын Павлодар облысында өткізуді де ұсынған.

Оған бейінді министрліктердің, ірі кәсіпорындар басшыларының, экологтар мен қоғам өкілдерінің қатысуы көзделген.

Көшпелі отырыс ұйымдастырылған жағдайда өңірдегі экологиялық мәселелерді тікелей талқылауға мүмкіндік туады. Бірақ оның өтетін күні мен форматы әзірге жарияланған жоқ.

Кеңес комиссияларының қызметіне қоғам өкілдерін тарту мәселесі бұған дейін де көтерілген. Атап айтқанда, Геннадий Шиповских азаматтарды қабылдау және комиссиялар жұмысына тарту мүмкіндігі туралы мәлімдеген болатын.

Егер Павлодардағы көшпелі отырыс өткізілсе, оның қорытындысы тек талқылау хаттамасымен шектелмей, нақты ұсыныстар мен жауапты орындаушыларды айқындауға бағытталуы маңызды.

Ұсыныстар мемлекеттік шешімге айнала ма?

Қазақстан Халық Кеңесі – жоғары конституциялық консультативтік орган.

Оның мүшелері көтерген бастамалардың мемлекеттік органдарда қалай қаралатыны, қандай шешім қабылданатыны және орындалуы қалай бақыланатыны – қоғамдық маңызы бар мәселе.

Бұл тұрғыдан Ерлан Қошанов пен Әбілғазы Құсайыновтың қоғамдық ұйымдардың ұсыныстарын қарау жөніндегі кездесуі де маңызды. Халық Кеңесінің әртүрлі қоғамдық топтармен байланысы күшейген сайын ұсыныстардың нақты нәтижесін бақылау қажеттілігі арта түседі.

Бұған дейін Halyq-kenesi.kz Халық Кеңесінің халықаралық деңгейде оң бағалануы мен оның нақты нәтижесінің арасындағы айырмашылыққа да назар аударған болатын.

Арсютин көтерген мәселелер осы өлшемнің өңірлік деңгейдегі көрінісі болмақ.

Ірі кәсіпорындарға аудит жүргізіле ме? Екібастұздағы онкологиялық орталық мәселесі мемлекеттік жоспарға ене ме? Экологиялық төлемдердің жұмсалуы тексеріле ме? Былқылдақ пен Ертістің жағдайына қатысты қандай шешім қабылданады?

Әзірге бұлар – Халық Кеңесінің комиссиясына жолданған ұсыныстар.

Николай Арсютин өз мәлімдемесін мынадай сөзбен түйіндеген:

«Біздің жұмысымыздың басты нәтижесі өткізілген отырыстардың санымен емес, ауаның тазалығымен, судың сапасымен және азаматтарымыздың денсаулығымен өлшенуі тиіс».

Павлодар облысының экологиялық мәселелері талқыланатын тақырыптан нақты шешім қабылданатын күн тәртібіне ауыса ма – мұны комиссияның 2027 жылға арналған жұмыс жоспары мен кейінгі шешімдері көрсетеді.